09.01.2026
- Հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու վերաբերյալ
ՇՄՆ կողմից մշակված համապատասխան նախագծով (այսուհետ՝ Նախագիծ) առաջարկվում
է հիդրոէներգետիկ նպատակով մակերևութային ջրերի օգտագործման համար
բնօգտագործման վճարի հաշվարկը իրականացնել հիմնվելով ջրօգտագործողի կողմից
արտադրված էլեկտրաէներգիայի փաստացի քանակի վրա` հաշվետու ժամանակաշրջանում
փաստացի արտադրված յուրաքանչյուր կվտժ-ի համար սահմանելով 0.23
դրամ դրույքաչափ։
Մյուս կողմից ՀՀ Հարկային օրենսգրքի 197-րդ հոդվածի 1-ին մասով բնօգտագործման
վճարը սահմանվում է որպես պետական սեփականություն համարվող բնական պաշարների
արդյունավետ և համալիր օգտագործման, ինչպես նաև բնական պաշարների օգտագործումը
փոխհատուցելու նպատակով այդ պաշարների օգտագործման համար ՀՀ պետական բյուջե
վճարվող վճար: Նույն օրենսգրքի 201-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն բնօգտագործման
վճարի բազա է համարվում բնօգտագործման վճարի օբյեկտի արժեքային կամ ֆիզիկական
մեծությունը կամ այն բնութագրիչը, որի հիման վրա տվյալ բաժնով սահմանված
դրույքաչափերով ու կարգով հաշվարկվում է բնօգտագործման վճարի գումարը։ Հաշվի առնելով վերոնշյալը, մակերևութային ջրերի օգտագործման համար
բնօգտագործման վճարի հիմք պետք է հանդիսանա բնօգտագործման վճարի օբյեկտի, այն է՝
օգտագործված մակերևութային ջրի արժեքային կամ ֆիզիկական մեծությունը։ Ուստի
Նախագծում բերված մեթոդը հակասում է օրենսգրքի վերոնշյալ պահանջներին, քանզի
առաջարկում է բնօգտագործման վճարի հաշվարկի իրականացում՝ հիմք ընդունելով ոչ թե
բնօգտագործման վճարի օբյեկտի այլ վերջինիս օգտագործման արդյունքում ստացված
արտադրանքի (արտադրված էլեկտրաէներգիա) արժեքային կամ ֆիզիկական մեծությունը։ Ուստի առաջարկում ենք որպես հաշվարկի մեթոդ կիրառել a) արտադրված
էլեկտրաէներգիայի, b) յուրաքանչյուր ընկերության համար ՇՄՆ-ի կողմից հաստատված
ջրօգտագործման և ջրահեռացման անհատական նորմատիվներում հաստատված գործակցի
և c) գործող 0.1 դրամ/խմ դրույքաչափի արտադրյալը (բնօգտագործման վճարը = a * b* c)։
2. Նախագծով առաջարկվող հիդրոէներգետիկ նպատակով մակերևութային ջրի
օգտագործման համար բնօգտագործման վճարի հաշվարկի նոր մեթոդի մշակման
անհրաժեշտությունը հիմնավորվում է 2024թ.-ի հունվարի 1-ից գործող կարգավորման
կիրառման արդյունքում առաջացած խնդիրներով, որի արդյունքում կարող է ստեղծվել
անհավասար մրցակցության դաշտ էլեկտրաէներգիայի ազատականացված շուկայում։ Այդ
հիմնավորման մեջ սակայն հաշվի չեն առնվել էլեկտրաէներգիայի ազատականացված
շուկայի կանոններին համապատասխան առանձին մասնակիցների համար կիրառելի
առանձնահատկությունները։ Մասնավորապես, Ընկերությունը շուկայի կանոններին
համապատասխան հանդիսանում է ՊԷԱ (պետություն-մասնավոր գործընկերության
պայմանագիր կնքած Էներգիա արտադրող) կայան, գործունեություն է ծավալում
բացառապես Հայաստանի Հանրապետության հետ 2015թ.-ի հունիսի 08-ին կնքված Գույքի
Առուվաճառքի Պայմանագրի շրջանակներում, որը նաև հստակ սահմանում է Ընկերության
սակագնի հաշվարկի մեխանիզմը և Ընկերությունը ազատականացված շուկայում այլ
կարգավիճակ չի կարող ունենալ մինչև 2040 թվականը։ Ուստի հիդրոէներգետիկ այլ
արտադրողների հետ չի գտնվում մրցակցային դաշտում և հիդրոէներգետիկ նպատակով
մակերևութային ջրերի օգտագործման համար բնօգտագործման վճարները շուկայի այլ
մասնակիցների նման չի կարող ներառել սակագնում:
3. Մյուս կողմից պետք է նշեմ, որ Նախագծով առաջարկվող արտադրված
էլեկտրաէներգիայի յուրաքանչյուր կվտժ-ի համար սահմանվող 0.23 դրամ դրույքաչափի
հաշվարկի մեթոդը, որն ըստ բերված հիմնավորման մշակվել է 2024թ․-ի ընթացքում ՀՀ-ում
արտադրված ընդհանուր էլեկտրաէներգիայի ծավալի հիման վրա՝ ապահովելով ՀՀ
պետական բյուջեի մուտքերի վրա չեզոք ազդեցություն, անընդունելի է, քանզի
արդյունքում առաջացնում է բնօգտագործման վճարի վերաբաշխում՝ առավել մեծ հարկային
պարտավորությունը առաջացնելով բնական ռեսուրսի առավել արդյունավետ օգտագործում
իրականացնող ջրօգտագործողի համար, ինչպիսին հանդիսանում է Ընկերությունը։ Մասնավորապես, առաջարկվող նոր մեթոդով հաշվարկի դեպքում Ընկերության համար
տարեկան բնօգտագործման վճարի չափը կրկնապատկվում է և կգերազանցի անգամ այն
բնօգտագործման վճարի չափը, որը Ընկերությունը կվճարեր, եթե գործող օրենսդրությամբ
հաշվարկը կատարվեր Ընկերության Ջրօգտագործման թույլտվություններով
հիդրոէներգետիկ նպատակով օգտագործման համար սահմանված մակերևութային ջրերի
առավելագույն քանակների հիման վրա (համեմատական հաշվարկը ներկայացված է
Աղյուսակ 1-ում)։ Հիմնավորման մեջ, հղում է արվում նաև «Միջազգային Էներգետիկ Կոորպորացիա»-ին։
Նշեմ, որ սույն Նախագիծը քննարկել ենք նաև իրենց հետ, և առաջարկվող փոփոխությունը
արդյունքում նվազեցնում է իրենց կողմից վճարվելիք բնօգտագործման վճարը։ Անգամ եթե
փոփոխությունը լիներ իրենց համար ևս բացասական, վերջինս հնարավորություն ունի այս
ծախսը ներառել իր սակագնի մեջ, ի տարբերություն Ընկերության։
Ենթադրաբար, սույն Նախագծով առաջարկվող մեթոդը դրական է ազդում նաև փոքր
ՀԷԿ-երի վրա։
Արդյունքում, Նախագծով առաջարկվող փոփոխությամբ, բնական ռեսուրսի՝
մակերևութային ջրի օգտագործման համար հարկային բեռը փաստացի վերաբաշխվել է
առավել արդյունավետ սարքավորումներով, շարունակաբար կապիտալ ներդրումներ
կատարող, ռեսուրսի արդյունավետ օգտագործմամբ և շրջակա միջավայրի պահպանության
ոլորտի կիրառելի տեղական օրենսդրության և միջազգային ստանդարտների լիակատար
համապատասխանություն ապահովող արտադրողի վրա, ինչպիսին մեր Ընկերությունն է,
այն դեպքում երբ ոլորտում շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցության և ոչ
արդյունավետ ռեսուրս օգտագործման հիմնական մասնաբաժինը փոքր ՀԷԿ-երինն է։
Սույն հարկատեսակի կիրառումը պետք է ստիպեր արտադրողներին իրականացնել
համապատասխան քայլեր և ներդրումներ՝ բարձրացնելու ջրային ռեսուրսների
օգտագործման արդյունավետությունը։ Աշխարհը գնում է այն ուղղությամբ, որ խրախուսի
այն էներգաարտադրողներին ովքեր մինիմալիզացնում են բնությանը հասցվող վնասը, իսկ
առաջարկվող օրինագիծը ճիշտ հակառակ տրամաբանությամբ է կազմված, և փաստացի
խրախուսում է հակառակը։
Ուստի Նախագծի հիմնավորման մեջ պնդումը, որ այն բխում է Կառավարության 2021-
2026թթ.-ի ծրագրի 4.10 «Շրջակա միջավայր» բաժնի 16-րդ՝ «շրջակա միջավայրի
պահպանության գործող տնտեսական մեխանիզմների կատարելագործում՝ հասցված վնասի
համարժեք փոխհատուցման սկզբունքի ներդրմամբ, ինչպես նաև կանխարգելում, մեղմում
ու չեզոքացում՝ օրենսդրական և ինստիտուցիոնալ մի շարք փոփոխությունների
իրականացմամբ» առաջնահերթ ուղղությունից, հակասում է վերոնշյալ հղման նպատակին։ 4․ Նշեմ նաև, որ Նախագծում առկա է վրիպակ, մասնավորապես Նախագծի Հոդված 5-
ի 3-րդ մասով նախատեսվող ՀՀ գործող Հարկային օրենսգրքի 204-րդ հոդվածի 2-րդ մասում
առաջարկվող փոփոխությունները, այն է՝
< Օրենսգրքի 204-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետից հանել «կամ ջրօգտագործման
թույլտվություններում մակերևութային ջրերի ջրառի ծավալները նշված չլինելը», իսկ նույն
մասի 2-րդ կետից՝ «կամ ջրօգտագործման թույլտվություններում ստորերկրյա քաղցրահամ և
թերմալ ջրերի արդյունահանման ծավալները նշված չլինելը» բառերը։ կիրառելի չեն, քանզի տվյալ արտահայտությունները բացակայում են 204-րդ հոդվածի
2-րդ մասում։
Նախագծի մեջ նաև հղում է արվում 2024թ․-ին ՀՀ-ում արտադրված էլեկտրաէներգիայի
ծավալի ըստ ընկերությունների բաշխման Աղյուսակին, որը սակայն կցված չէ
հիմնավորմանը։ Նույն կերպ հիմնավորման մեջ հղում է արվում բնօգտագործման վճարի
դրույքաչափի հնարավոր 3 սցենարների հաշվարկին, որը ևս կցված չէ։
Ամփոփելով վերոնշյալը պարզ է դառնում, որ Նախագծով առաջարկվող փոփոխությամբ
ՀՀ պետական բյուջեի մուտքերի վրա չեզոք ազդեցությունը ապահովվում է ի հաշիվ միայն
մեր Ընկերության և փաստացի Հարկային օրենսգրքում առաջարկվող փոփոխությունը
ուղղված է հիդրոէներգետիկ նպատակով միայն մեկ ջրօգտագործողի դեմ։
