«ԶԵՆՔԻ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ՄԱՍԻՆ» ՕՐԵՆՔՈՒՄ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄ

««ԶԵՆՔԻ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ՄԱՍԻՆ» ՕՐԵՆՔՈՒՄ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ             ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ  ՄԱՍԻՆ» ՕՐԵՆՔԻ ՆԱԽԱԳԾԻ

1.      Ընթացիկ իրավիճակը, իրավական ակտի անհրաժեշտությունը.

«Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի (այսուհետ նաև՝ Օրենսգիրք) 243-րդ հոդվածի 1-2-րդ մասերի համաձայն՝ Հայաստանի Հանրապետության բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարությունը քննում է սույն օրենսգրքի (…) 193.3-րդ հոդվածներով նախատեսված վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ գործերը։

Սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված հոդվածներով նախատեսված վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ գործեր քննելու և վարչական տույժեր նշանակելու իրավունք ունի Հայաստանի Հանրապետության բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության աշխատակազմի իրավասու պաշտոնատար անձը:

Նշված իրավանորմերից բխում է, որ Հայաստանի Հանրապետության բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարությանը (այսուհետ՝ Նախարարություն կամ Լիազոր մարմին), որպես իրավասու մարմնի ի թիվս այլնի վերապահված է քաղաքացիական և ծառայողական զենքի և ռազմական նշանակության արտադրանքի արտադրությամբ զբաղվող տնտեսավարողների կողմից իրենց տրված լիցենզիաներով ամրագրված պարտադիր պահանջների կամ պայմանների պահպանմանն առնչվող վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ գործերի քննությունը։

Oրենսգրքի 193.3-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերի համաձայն՝ քաղաքացիական և ծառայողական զենքի և ռազմական նշանակության արտադրանքի արտադրության լիցենզիաների պարտադիր պահանջները կամ պայմանները խախտելը, եթե դրանք չեն առաջացրել «Լիցենզավորման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված պատասխանատվություն՝

առաջացնում է տուգանքի նշանակում՝ սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկի չափով։

Առանց քաղաքացիական և ծառայողական զենքի և ռազմական նշանակության արտադրանքի արտադրության լիցենզիաների գործունեություն իրականացնելը՝

առաջացնում է տուգանքի նշանակում՝ սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկի չափով։

Սույն հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված արարքը վարչական տույժի նշանակման օրվանից հետո՝ մեկ տարվա ընթացքում, կրկին կատարելը՝

առաջացնում է տուգանքի նշանակում՝ տվյալ արարքի համար սույն հոդվածով սահմանված տուգանքի կրկնապատիկի չափով։

ՀՀ կառավարության 2024 թվականի փետրվարի  29-ի թիվ 295-Ն որոշմամբ հաստատված «Քաղաքացիական և ծառայողական զենքի արտադրության և ռազմական նշանակության արտադրանքի արտադրության լիցենզավորման կարգի»               13-րդ կետի 2-րդ ենթակետով սահմանված են այն պայմանները և պահանջները, որոնք պետք է պահպանվեն քաղաքացիական և ծառայողական զենքի արտադրության և ռազմական նշանակության արտադրանքի արտադրության գործունեության ընթացքում:

Հարկ է նկատի ունենալ, որ քաղաքացիական և ծառայողական զենքի և ռազմական նշանակության արտադրանքի արտադրությամբ զբաղվող տնտեսավարողների կողմից իրենց տրված լիցենզիաներով ամրագրված պարտադիր պահանջների կամ պայմանների պահպանումը, հավաստումը, ինչպես նաև վարչական իրավախախտումների բացահայտումը հնարավոր կլինի իրականացնել միայն նշված արտադրություններ այցելելու և տեղում համապատասխան պահանջների պահպանված լինելու հանգամանքը պարզելու ճանապարհով:

Նշված ընթացակարգը ՀՀ օրենսդրությամբ (օրենքով նախատեսված դեպքերում) նկարագրված է որպես դիտարկում, (պետական վերահսկողություն), ինչպես նաև ստուգում, սակայն «Ստուգումների կազմակերպման և անցկացման մասին» օրենքի (այսուհետ՝ Օրենք) ուսումնասիրությունից հետևում է, որ Օրենսգրքով Նախարարությանը վերապահված լիազորությունների լիարժեք իրականացումը բավարար չափով հնարավոր չէ ապահովել «Ստուգումների կազմակերպման և անցկացման մասին» օրենքի շրջանակներում, քանի որ վերջինիս իմաստով պետական մարմնի կողմից ստուգումների անցկացման նպատակով կազմվում է ստուգումների տարեկան ծրագիր` հաշվի առնելով տնտեսավարող սուբյեկտների ռիսկայնությունը, որում ընդգրկվում են տնտեսավարող սուբյեկտների մինչև քսան տոկոսը` ըստ ռիսկայնության աստիճանի նվազման:

Միաժամանակ, նկատի ունենալով, որ ստուգում իրականացնող մարմնի գործունեությունը պայմանավորված է ռիսկերի վրա հիմնված մոտեցմամբ, ինչը ենթադրում է՝

1) տնտեսավարող սուբյեկտների ռիսկայնության գնահատում,

2) այդ գնահատումների հիման վրա տնտեսավարողների խմբավորում բարձր, միջին և ցածր ռիսկայնության խմբերում,

3) ստուգումների տարեկան ծրագրի կազմավորում՝ խիստ պահպանելով չափաբաժինները, մասնավորապես՝ բարձր ռիսկայնության խմբում ընդգրկելով տնտեսավարողների մինչև քսան տոկոսը՝ ըստ ռիսկայնության աստիճանի նվազման:

Հետևաբար, պետք է արձանագրել, որ ստուգումների իրականացման իրավաչափությունը կախված է նախնական ռիսկային վերլուծության առկայությունից և դրա արդյունքների վրա հիմնված ընտրությունից։ Առանց այդ փուլերի ապահովման հնարավոր չէ ձևավորել տարեկան ծրագիր, որը վերահսկող մարմնի համար հանդիսանում է ստուգումներ իրականացնելու միակ իրավաչափ հիմքը:

Մինչդեռ տվյալ դեպքում, Լիազոր մարմնի կողմից անհրաժեշտ է ապահովել քաղաքացիական և ծառայողական զենքի, ինչպես նաև ռազմական նշանակության արտադրանքի արտադրության ոլորտում չափազանց զգայուն, անվտանգության հետ անմիջապես կապված պարտադիր պահանջների պահպանման ամբողջական վերահսկումը՝ ընդգրկելով վերը նշված արտադրության ոլորտում գորոծունեություն իրականացնող տնտեսավարող սուբյեկտներին, առանց նախնական ռիսկային գնահատման։ Վերջինս բխում է այն հանգամանքից, որ տվյալ ոլորտում նույնիսկ ամենաչնչին շեղումը կարող է առաջացնել անհամեմատ մեծ վնաս հասարակական և պետական անվտանգության համար, ինչն անհամատեղելի է սահմանափակ շրջանակներով դիտարկում իրականացնելու մեխանիզմների հետ:

Հարկ է նշել, որ իրավական ակտերով սահմանված են այն պայմաններն ու պահանջները, որոնք լիցենզավորման ենթակա գործունեության իրականացման ընթացքում լիցենզավորված անձինք պարտավոր են պահպանել։ Այդ իրավական ակտերում ամրագրված են տվյալ գործունեության իրականացման համար նախատեսված պարտադիր պահանջներն ու պայմանները, որպիսի պարագայում տրամադրված լիցենզիաներով սահմանված պայմանների պահպանման վերահսկումն իր իրավաբանական բնույթով չի կարող կախված լինել ռիսկայնության գնահատման փուլից կամ տարեկան ծրագրում ներառվելուց, քանի որ կրելու է համատարած բնույթ:

Նշված հանգամանքից հետևում է, որ տրված լիցենզիայի պայմանների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը, կրում է համատարած և անընդհատ գործընթաց է, որը չի կարող պայմանավորված լինել ռիսկայնության գնահատման արդյունքներով կամ տարեկան վերահսկողական ծրագրում համապատասխան սուբյեկտի ընդգրկմամբ։

Ուստի, հաշվի առնելով, որ լիցենզավորված անձինք գործունեություն են իրականացնում հատուկ իրավական ռեժիմի շրջանակներում, նրանց նկատմամբ վերահսկողությունը կրում է համընդհանուր և շարունակական բնույթ, ինչը բխում է ինչպես հանրային շահերի պաշտպանության, այնպես էլ լիցենզավորման ինստիտուտի էությունից։

Ամփոփելով վերոգրյալը պետք է փաստել, որ  Լիազոր մարմնի համար անհրաժեշտ է գործիքակազմ, որը թույլ կտա արձագանքել ցանկացած պահի, օպերատիվ կերպով և անմիջապես, ուստի վերահսկողության իրականացման համար օրենսդրորեն կիրառելի միակ իրավաչափ և մատչելի ընթացակարգը հանդիսանում է դիտարկումը, որպես պետական վերահսկողության ձև, որն իրականացվում է տեղում՝ առանց նախնական ռիսկային վերլուծության պահանջի։

Այդ պատճառով անհրաժեշտ է կիրառել «դիտարկում» իրավական կարգավորումը, որը միակ կատարելագործված և իրավաչափ ձևաչափն է՝ լիցենզիայի պայմանների իրական պահպանումը տեղում արձանագրելու և Նախարարությանը Օրենսգրով վերապահված լիազորությունն իրականացնելու համար, որն էլ առաջարկվում է իրականացնել սույն նախագծի շրջանակներում:

2.Ակնկալվող արդյունքը.

Դիտարկումների արդյունքում բացահայտել օրենսդրությամբ սահմանված պահանջների խախտման դեպքերը, գործադրել միջոցներ՝ տնտեսվարող սուբյեկտների գործունեությունում օրենսդրությամբ սահմանված պահանջների խախտումը կանխելու և նվազեցնելու, ինչպես նաև իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց հասցվող հնարավոր վնասի հավանականությունը նվազեցնելու վերաբերյալ։

3․ Նախագծի մշակման գործընթացում ներգրավված ինստիտուտները և անձինք. 

Սույն նախագիծը մշակվել է ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության կողմից:

4․       Պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի բյուջեում եկամուտների և ծախսերի էական ավելացման կամ նվազեցման վերաբերյալ.

Նախագծի ընդունման կապակցությամբ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմնի բյուջեում եկամուտների և ծախսերի էական ավելացում կամ նվազեցում չի նախատեսվում (հարկ է նշել, որ սույն նախագծով ներկայացված գործառույթներն իրականացվելու են Նախարարության հաստիքացուցակով սահմանված աշխատակիցների կողմից, իսկ իրականացված վարչարարության արդյունքում կարող է պետական բյուջեում նախատեսվել եկամուտների ավելացում):

Միաժամանակ, հարկ է նշել, որ դիտարկման ընթացքում մասնագետների կամ փորձագետների ներգրավման, պահանջվող փաստաթղթերի և տվյալների լուսապատճենահանման, ինչպես նաև ծառայողական տեսախցիկների օգտագործման ծախսերը կատարվելու են Նախարարության պահպանման միջոցների հաշվին:

5. Կապը ռազմավարական փաստաթղթերի հետ.

Ներկայացված նախագիծը բխում է ՀՀ կառավարության 2021 թվականի օգոստոսի 18-ի N 1363-Ա որոշմամբ հաստատված ՀՀ կառավարության 2021-2026թթ ծրագրի «2.3 Բարձր տեխնոլոգիաներ» մասի, «Ռազմարդյունաբերություն» բաժնի դրույթներից: