ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2022 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈՒՆԻՍԻ 23-Ի N 951-Ն ՈՐՈՇՄԱՆ ՄԵՋ ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ ԵՎ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ» ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՄԱՆ ՆԱԽԱԳIԾ

Հ Ի Մ Ն Ա Վ Ո Ր ՈՒ Մ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ 2022 ԹՎԱԿԱՆԻ ՀՈՒՆԻՍԻ 23-Ի N 951-Ն ՈՐՈՇՄԱՆ ՄԵՋ ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ ԵՎ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ»

ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՄԱՆ ՆԱԽԱԳԾԻ ԸՆԴՈՒՆՄԱՆ

1. Ընթացիկ իրավիճակը և իրավական ակտի ընդունման անհրաժեշտությունը․

Որոշման նախագծի ընդունումը պայմանավորված է Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության կողմից Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի կարիքների համար սպառազինության և ռազմական տեխնիկայի, ինչպես նաև՝ առանձին դեպքերում, ոչ ռազմական նշանակության ապրանքների գնումների գործընթացը և դրա հետ կապված առանձնահատկությունները հստակեցնելու անհրաժեշտությամբ: Այսպես.

Մինչև ՀՀ կառավարության 23.06.2022թ. N 951-Ն որոշման ընդունումը, ՀՀ ՊՆ կողմից ՍՌՏ գնումներն իրականացվում էին՝

- մեծամասամբ ՀՀ և ՌԴ միջև 2013թ հունիսի 25-ին կնքված «Ռազմատեխնիկական համագործակցության զարգացման մասին պայմանագրի շրջանակներում, հետևյալ պայմաններով՝ առկա է ՌԴ ռազմատեխնիկական համագործակցության դաշնային ծառայության (ФСВТС) ամրագրումը և գնումը կատարվում է ՌԴ ներքին գներով։ Այս գնումների մասով ռիսկերը, այդ թվում՝ մատակարարի ընտրության և գնագոյացման հետ կապված, մեծամասամբ ու գործնականում կառավարելի էին, քանի որ գնման սխեմայի ընտրությունը և գները որոշվում էին միջպետական հարաբերությունների մակարդակում,

- առևտրային միջնորդների և արտադրողների միջոցով, որոնց պարագայում գործընկերոջ ընտրության, գնագոյացման, ինչպես նաև դրանց հետ կապված կոռուպցիոն ռիսկերը համեմատաբար բարձր էին և նվազ կառավարելի: Որպես կանոն, գնման գործընթացը նախաձեռնվում և մատակարարի ընտրությունը կատարվում էր մատակարարի առաջարկի կամ տվյալ մատակարարի հետ նախկինում գործակցած լինելու հանգամանքի հիման վրա՝ առանց իրական մրցակցության ապահովման: Գնագոյացումը ռիսկային էր, քանի որ գները ձևավորվում էին ՊՆ/ԳՇ-մատակարար բանակցությունների արդյունքում:

Վերոհիշյալ ռիսկերի նվազեցման և այդ նպատակով ՍՌՏ գնումների կատարման համար որոշակի ընթացակարգեր նախատեսելու՝ դրանց հիմնավորվածությունը և նպատակայնությունն ապահովելու, գործընթացին մասնակցող ստորաբաժանումների և այլ մասնակիցների գործողությունները հստակեցնելու նպատակով ՀՀ կառավարության 23.06.2022թ. N951-Ն որոշմամբ հաստատվեց ՀՀ ՊՆ համակարգում ՍՌՏ գնումների կատարման ընթացակարգերի առանձնահատկությունները:

            2022 թվականին նախաձեռնված բանակի կերպափոխման շրջանակում, նպատակ ունենալով փոխարինել մեկ կենտրոնից գերակշռող կախվածությունը բազմաթիվ կենտրոններից ոչ գերակշռող կախվածությամբ, ռազմատեխնիկական միջազգային համագործակցության դիվերսիֆիկացիայի և տեղական ռազմարդյունաբերության արտադրանքի տեսակարար կշռի հնարավորինս ավելացման քաղաքականությունը ՀՀ կառավարության կողմից հռչակվեց առանցքային։ Ռազմատեխնիկական միջազգային համագործակցության նախընտրելի ձևաչափ հռչակվեց պետություն-պետություն մոտեցումը, որը հիմնված է միասնական պատուհանի սկզբունքի վրա, հնարավորինս բացառելով առևտրային միջնորդների ներգրավումը։

            Արդյունքում՝ ՌԴ-ից բացի, բարեկամ երկրների հետ նախաձեռնվեցին ՍՌՏ ձեռքբերման գործընթացներ, ինչը առաջ բերեց նոր իրողություններ և դրանց իրավական կարգավորման առանձնահատկություններ։ Մասնավորապես՝

-     Չինաստանից ՍՌՏ ձեռքբերման գործընթացն իրականացվում է մեկ պատուհանի սկզբունքով՝ պայմանագրերը կնքվում են չինական «Պոլի Թեքնոլոջի ընկերության հետ,

-     Իրանից ՍՌՏ ձեռքբերման գործընթացն իրականացվում է պատուհանի սկզբունքով՝ պայմանագրերը կնքվում են երկրի պաշտպանության նախարարության հետ,

-     2022-2025թթ ՍՌՏ ձեռքբերման պայմանագրեր են կնքվել հնդկական, ֆրանսիական և այլ երկրների մի շարք արտադրող ընկերությունների հետ, որոնք Հայաստան արտահանման թույլտվություններ են ստացել իրենց կառավարություններից:

Ի տարբերություն ՌԴ-ի՝ նշված երկրների հետ առկա չեն ՍՌՏ ձեռքբերման վերաբերյալ միջազգային պայմանագրեր, սակայն վերջիններիս հետ ձևավորված միջկառավարական հարաբերությունների արդյունքում վերոհիշյալ գործընթացները իրականացվում են պետություն-պետություն համագործակցության ձևաչափով: Արդյունքում՝

-     ՍՌՏ ձեռքբերման պայմանագրերը կնքվում են այն մատակարարների հետ, որոնց ուղղորդում և/կամ երաշխավորում են այդ երկրների իրավասու կառույցները,

-     առաջին մասում նշվածով պայմանավորված կանխավճարների և որակավորման ապահովումներ հիմնականում չեն պահանջվում, ինչպես նաև,

-     ՀՀ կառավարության 23.06.2022թ. N951-Ն որոշմամբ սահմանված մրցակցության ապահովման, մատակարարների հետ հաղորդակցության և այլ ընթացակարգեր առանձին դեպքերում հնարավոր չէ պահպանել:

Նշված առանձնահատկությունները հաշվի առնելով, այդ գնումների դեպքում՝ ՀՀ ԶՈՒ ԳՇ առաջարկությամբ գնման ենթակա ՍՌՏ ցանկը ՀՀ պաշտպանության նախարարի հետ համաձայնեցնելուց հետո այն ներկայացվում է ՀՀ անվտանգության խորհրդի քննարկմանը, որի դրական որոշման դեպքում ՀՀ կառավարության հաստատմանն է ներկայացվում ՀՀ պաշտպանության նախարարությանը գնումներ կատարելու թույլտվություն տալու որոշման նախագիծ, որի հաստատվելուց հետո կնքվում են գնման պայմանագրեր։

Վերը նշված ընթացակարգը կիրառելու անհրաժեշտությունն առաջանում է նաև այն դեպքերում, երբ առկա չէ միջազգային պայմանագիր և նախատեսվում է ձեռք բերել ոչ ռազմական նշանակության ապրանք, որը կիրառվելու է ռազմական տեխնիկայի, սպառազինության, ռազմամթերքի և ռազմատեխնիկական միջոցների ապահովման նպատակով, սակայն շուկայում նման ապրանքի մատակարար ընկերության վերաբերյալ տեղեկատվություն առկա չէ կամ ապրանքի բնույթից ելնելով՝ նման ապրանք ՀՀ չի ներկրվում: Օրինակ՝ տրանսպորտային ինքնաթիռի մասեր:

2026թ հունվարի 1-ի դրությամբ ՀՀ կառավարության թվով 17 որոշումներով նախատեսվել է թույլատրել ՀՀ պաշտպանության նախարարությանը՝ իրականացնել սպառազինության գծով գնումներ (կամ տրամադրել կանխավճարներ)՝ չկիրառելով ՀՀ կառավարության 2022թ հունիսի 23-ի N 951-Ն և 2017թ մայիսի 4-ի N 526-Ն որոշումների պահանջները:

Նշված բացառությունների սահմանումը պայմանավորված է վերը նշված հանգամանքներով, քանի որ վերոհիշյալ որոշումներով նախատեսված կարգավորումները տվյալ գործարքների մասով կիրառելի չեն: Մասնավորապես՝

ՀՀ կառավարության 2022թ հունիսի 23-ի N951-Ն որոշմամբ նախատեսվում է.

·          գնման հայտով հավաստման ներկայացում, որ տվյալ գնումը հնարավոր է իրականացնել միայն այդ անձից: Նշված դեպքերում օբյեկտիվ պատճառներով նշված պահանջը հնարավոր չէ ապահովել, քանի որ տեսականորեն գնումը կարող է կատարվել այլ երկրների այլ մատակարարներից, սակայն գործնականում դա հնարավոր չէ։

·          կանխավճար նախատեսվելու դեպքում, մինչև կանխավճարի հատկացումը, պետք է պատվիրատուին ներկայացվի ՀՀ-ում գործող բանկի կողմից տրամադրված բանկային երաշխիք՝ կանխավճարի չափով: Նշված դեպքերում ընկերությունները հիմնականում հրաժարվում են բանկային երաշխիքների ներկայացումից, քանի որ դրա փոխարեն տվյալ երկրի իրավասու կառույցները երաշխավորում են պայմանագրերի կատարումը:

·          որոշակի ընթացակարգով հրավերի տրամադրում ընկերություններին, վերջիններիս կողմից գնային առաջարկի ներկայացում, բանակցությունների վարում, սակայն դրանք տվյալ դեպքում կիրառելի չեն:

ՀՀ կառավարության 2017թ մայիսի 4-ի N526-Ն որոշմամբ հաստատված կարգով նախատեսվում են պայմանագրերում ներառել որոշ պարտադիր դրույթներ, ստորագրել հանձնման-ընդունման արձանագրություն ՀՀ օրենսդրությամբ նախատեսված ձևաչափով և այլն, որոնք տվյալ դեպքում կիրառելի չեն, քանի որ ընկերություններն առաջարկում են կնքել իրենց կողմից մշակված ձևաչափին համապատասխան պայմանագրեր:

Յուրաքանչյուր դեպքում ՀՀ կառավարության որոշմամբ բացառություններ չսահմանելու համար առաջարկվում է ՀՀ կառավարության 2022թ հունիսի 23-ի N951-Ն որոշման հավելվածի 7-րդ կետը լրացնել նոր ենթակետերով՝ նախատեսելով, որ, եթե առկա չէ միջազգային պայմանագիր և նախատեսվում է ձեռք բերել ոչ ռազմական նշանակության ապրանք, որը կիրառվելու է ռազմական տեխնիկայի, սպառազինության, ռազմամթերքի և ռազմատեխնիկական միջոցների ապահովման նպատակով, սակայն շուկայում նման ապրանքի մատակարար ընկերության վերաբերյալ տեղեկատվություն առկա չէ և ստացվել է «Рособоронэкспорт» կամ «Национальная авиационно-сервисная компания» բաժնետիրական ընկերությունների կամ տվյալ ապրանքն արտադրող ընկերության առևտրային առաջարկ, կամ ՍՌՏ ձեռքբերումը պետք է իրականացվի ոչ ռեզիդենտ ընկերությունից, ինչպես նաև եթե նախատեսվում է ՀՀ տարածքից դուրս ձեռքբերված ապրանքները ՀՀ տեղափոխելու ծառայությունների ձեռք բերում կոնկրետ ընկերությունից, ապա  հարցը ներկայացվում է ՀՀ Անվտանգության խորհրդի քննարկմանը և վերջինիս համաձայնությունը ստանալու դեպքում ՀՀ պաշտպանության նախարարությունը պայմանագիր է կնքում կոնկրետ ընկերության հետ՝ անհրաժեշտության դեպքում պայմանագրով նախատեսելով կանխավճարի տրամադրում առանց բանկային երաշխիքի ներկայացման, ինչպես նաև առանց ՀՀ կառավարության 2022թ հունիսի 23-ի N951-Ն որոշմամբ նախատեսված ընթացակարգերի պահպանման։

Հաշվի առնելով, որ սպառազինության և ռազմական տեխնիկայի ռեգլամենտային, նորոգման և սպասարկման ծառայությունների ձեռքբերման անհրաժեշտությունը կրում է շրջափուլային բնույթ, միտված է սպառազինություն ու ռազմական տեխնիկան մարտունակ վիճակում պահելուն և դրա համար չի ձևավորվում նոր պահանջարկ՝ առաջարկվում է դրանց ձեռքբերումն իրականացնել ընդհանուր հիմունքներով, առանց ՀՀ կառավարության 2022թ հունիսի 23-ի N951-Ն որոշմամբ սահմանված առանձնահատկությունների կիրառման:

Բացի վերոնշյալից՝ առաջարկվում է նաև փոփոխել ՀՀ ՊՆ ներքին ընթացակարգային որոշ կանոններ, ինչի անհրաժեշտությունն ի հայտ է եկել որոշման կիրառման ընթացքում։

2. Կարգավորման նպատակը և բնույթը

Որոշման նախագծի համաձայն հստակեցվում են զինված ուժերի կարիքների համար սպառազինության և ռազմական տեխնիկայի, ոչ ռազմական նշանակության ապրանքների, ինչպես նաև, անհրաժեշտության դեպքում, դրանք Հայաստանի Հանրապետություն տեղափոխելու ծառայությունների գնումների կատարման ընթացակարգերի առանձնահատկությունները, այդ գործընթացին մասնակցող անձանց գործողությունների շրջանակը:  

3. Լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների անհրաժեշտությունը և պետական բյուջեի եկամուտներում ու ծախսերում սպասվելիք փոփոխությունները

Որոշման նախագծի ընդունումը 2026թ և հետագա տարիների պետական բյուջեներում լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների անհրաժեշտության և պետական բյուջեի եկամուտներում ու ծախսերում փոփոխությունների չի հանգեցնում:

         4. Կապը ռազմավարական փաստաթղթերի հետ.  

Նախագիծը կապված է ՀՀ կառավարության 2021թ օգոստոսի 18-ի N 1363-Ա որոշմամբ հաստատված ՀՀ կառավարության ծրագրի 1.3 կետի 5-րդ պարբերության 4-րդ ենթակետի դրույթների հետ (Կառավարությունը շարունակելու է սպառազինության և ռազմական տեխնիկայի արդիականացման և նոր նմուշների ձեռքբերման գործընթացները):