«ԿԻՆԵՄԱՏՈԳՐԱՖԻԱՅԻ ՄԱՍԻՆ» ՕՐԵՆՔՈՒՄ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

«ԿԻՆԵՄԱՏՈԳՐԱՖԻԱՅԻ ՄԱՍԻՆ» ՕՐԵՆՔՈՒՄ 

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ՆԱԽԱԳԾԻ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՆԱԽԱԲԱՆ

Առաջարկվող նախագիծը, նրա հիմնական նպատակը, որին էլ ծառայում է նախագիծը, և որն է Ազգային մարմնին ֆիլմի գույքային իրավունք ձեռք բերելու և հիմնադրամը ֆիլմարտադրողի վերածելու իրավունքի ներառումը ՀՀ կինեմատոգրաֆիայի մասին օրենքում (այսուհետ՝ Օրենք), հակասում է միջազգային կոնվենցիաներին և ՀՀ Սահմանադրությանը։ (Փաստարկները՝ հոդվածների ներքո)։

Մի կողմից, հասկանալով, որ խախտվում են կոնվենցիաները, հուլիսին տեղադրված նախորդ նախագծից մեխանիկորեն դուրս է բերվում պետության կողմից  ֆինանսավորվող ֆիլմերի գույքային իրավունք ձեռք բերելու կետը, մյուս կողմից, դուրս են բերվում շատ կետեր, որոնք դա թույլ չեն տալու, միաժամանակ՝ Ազգային մարմնին միևնույն է, տրվում է գույքային իրավունք ձեռք բերելու և հետեւաբար արտադրող լինելու իրավունք։ Մեր վերլուծություններից և մեկնաբանություններից բացի, նախորդ փուլում Լիազորված մարմնին է տրամադրվել նաև իրավական կարծիք, մասնագիտացված իրավաբանական ինստիտուտի կողմից, և այն վերաբերվում է նաև այս փաստաթղթում դեռ առկա բազմաթիվ կետերի։

Նախագիծը մեզ դեպի կոնվենցիաների վրա հիմնված քաղաքակիրթ մոդելներ տանելու փոխարեն, տանում է դեպի իրեն չարդարացրած Ազգային կինոկենտրոն ՊՈԱԿ-ի մոդել և սա նոր-նոր զարգացող կինոարտադրության հանդեպ ռազմավարական մեծ սխալ է /հիմնավորումները՝ ստորև/։ Նախագիծը ունի բազմաթիվ մասնագիտական սխալներ, որը հետևանք է նախագծի մշակման մեջ ոլորտի մասնագետներին չներգրավելու։ Նախագիծը չունի հիմնավորում /փաստարկները՝ ստորև/։

Սկսեմ նախագծի հիմնավորման բացակայությունից․

Առաջարկվող նախագծի հիմնավորումներում, որոնք պետք է հիմք հանդիսանային այս օրինագծի գոյության համար, նշված չէ, թե ՀՀ Կինեմատոգրաֆիայի մասին օրենքի, այսուհետ՝ Օրենք, որ կետը չի համապատասխանում ՀՀ օրենսդրության որ օրենքի որ  դրույթին/կետին, և ինչով չի համապատասխանում։ Փոխարենը, առանց հիմքի՝ առաջարկվել է նախագիծ, որը միջազգային կոնվենցիաներն ու ՀՀ Սահմանադրությունը խախտում է՝ ոչ մեկ կետով։ Փաստարկները՝ յուրաքանչյուր հոդվածի ներքո։

Անդրադառնամ մեջբերման երկրորդ մասին։ Ո՞րն է այն համոզման հիմքը, որ Ազգային մարմնին գույքային իրավունք ձեռք բերելու և հետևաբար ֆիլմարտադրող լինելու իրավունք տալը, ոլորտում գերիշխող դիրք և մենաշնորհային արտադրող ստեղծելը, ուղղված է զարգացմանը։ Եվ, վերջապես, ո՞րն է այն համոզման հիմքը, որ կինոհամայնքի ամբողջական բացակայությամբ ստեղծված նախագիծը արտահայտում է ոլորտի շահը կամ միտված է ոլորտի զարգացմանը։ Որևէ մշակութային կամ տնտեսական վերլուծություն կա՞։ Եթե կա էլ, այս փաստաթղթում կամ նրա հիմնավորումներում ներառված չէ։

Այսպիսով, առաջարկվող նախագիծը հիմնավորված չէ։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԻՐԱՎԱԿԱՆ, ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ, ՄՇԱԿՈՒԹՅԱԻՆ, ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏԵՐՈՒՄ․

ԻՐԱՎԱԿԱՆ․

Այս նախագիծը հակասում է․

-«Կինեմատոգրաֆիական համատեղ արտադրության մասին» Եվրոպայի խորհրդի կոնվենցիային (2017 թվ․, Ռոտերդամ), (այսուհետ՝ Կոնվենցիա), Նախաբան, Հոդված 3, 7, 8, Հավելված 2

-«ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Մշակութային ինքնաարտահայտման ձևերի բազմազանության պաշտպանության և խրախուսման մասին» կոնվենցիային  (Փարիզ, Հոկտեմբեր 20, 2005), (այսուհետ՝ Յունեսկօ-ի կոնվենցիա), Հոդված 2

-ՀՀ Սահմանդրությանը, Հոդված 15, 43, 59, 86

(Վերը նշված փաստաթղթերի հետ հակասությունների փաստարկները՝ Հոդված 5-ի; Հոդված 7-ի; Հոդված 9, կետ 3-ի մեկնաբանություններում)։

-«Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքին, Հոդված 63 (Փաստարկները՝ Հոդված 4-ի մեկնաբանություններում)։

ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ Եւ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ

2021թ․-ին պետությունը որոշել է իր քաղաքականությունը և արտահայտել իր կամքը։ Բոլոր վերլուծությունների և միջազգային փորձի ուսումնասիրության հիման վրա (ինչն ամբողջությամբ բացակայում է այս փաստաթղթում), համոզվել է, որ թե՛ միջազգային օրենսդրությունը չխախտելու տեսանկյունից, և թե՛ մշակութային և տնտեսական զարգացման համար ավելի ճիշտ է որդեգրել Ֆրանսիայում 1946 թվականին ծնված և ԱՄԲՈՂՋԱԿԱՆ ԵՎՐՈՊԱՅՈՒՄ ՈՐԴԵԳՐՎԱԾ ԱՋԱԿՑՈՒԹՅԱՆ / ԴՐԱՄԱՇՆՈՐՀԻ փիլիսոփայությունը և մեխանիզմը։  

ԱՋԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ և ՄԵԽԱՆԻԶՄԸ ՉԵՆ ՆԵՐԴՐՎԵԼ ԳՈՐԾՈՂ ՕՐԵՆՔՈՒՄ, ՈՐՈՎՀԵՏԵՒ ԴԱ ԿԻՆՈՈԼՈՐՏԻ ԿԱՄԱԿՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆ Է, ԱՅԼ ՈՐՈՎՀԵՏԵՒ ԴԱ ԿՈՆՎԵՆՑԻԱՆԵՐԻ ՀԻՄՔՈՎ ԱՄԲՈՂՋ ՔԱՂԱՔԱԿԻՐԹ ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ ՆԵՐԴՐՎԱԾ ՄՇԱԿՈՒԹՅԻ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՄԱՆ ՄԻԱԿ ՕՐԻՆԱԿԱՆ ՄԵԽԱՆԻԶՄՆ Է։  ԱՅԼ ՕՐԻՆԱԿԱՆ ՄԵԽԱՆԻԶՄ ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆ ՉՈՒՆԻ։

Միջազգային համագործակցության (նաև Կոնվենցիայի) հիմնարար սկզբունքը պետություն-պետություն և արտադրող-արտադրող հարաբերությունն է։ Ինչը նշանակում է, որ պետությունը հարաբերություն է ունենում պետության հետ՝ օրենքների տեսքով (ՄԻԱՅՆ), իսկ անկախ արտադրողը անկախ արտադրողի հետ արտադրության/գույքային իրավուքներ կիսելու / ձեռք բերելու միջով։

2006 թվականին ստեղծված ՊՈԱԿ-ը ունեցել է հենց այն մոդելը, որն առաջարկված է այս նախագծով- ՊՈԱԿ-ը ստացել է և ոլորտի ֆինանսավորումը, և եղել է արտադրող։ Մենք 15 տարի պայքարելով՝ հասել ենք Կինեմատոգրաֆիայի մասին օրենքին ու Աջակցության համակարգին օրենքի ուժ տալու, որ կարողանանք իրականացնել մեր երազանքներն ու հայկական կինո ստեղծել ու ամբողջ աշխարհի հետ կիսել Հայաստանում ստեղծված ու կինոյի լեզվով պատմած պատմությունները։

Որտե՞ղ է նպատակը՝ ՊՈԱԿ-ի փակուղի տանող մեխանիզմը փոխելուց հետո՝ հանկարծ նորից հետ ստանալ ՊՈԱԿ-ի մոդելը օրինագծի տեսքով։ Ո՞րն է՝ արդեն լիիրավ իրեն չարդարացրած, ՀՀ կինոարտադրությանը մեկուսացման ուղղիով տանող այս մոդելի վերադարձի և համաշխարհային մասշատաբով արդեն մի 60-ամյակ իր ռազմավարության արդյունավետությունն ապացուցած, աշխարհի 99 տոկոս երկրներում որդեգրած ֆրանսիական մոդելի մերժման ռազմավարական տրամաբանությունը։ Եթե կա, որտե՞ղ գտնել դա։

Բացի նրանից, որ Ազգային մարմնին ֆիլմարտադրության ոլորտում ձեռնարկատիրական գործունեության իրավունք տալը խախտում է Սահմանադրության վերը նշված հոդվածները, այն որևէ ձևով չի քննարկվել ոլորտի հետ, չունի որևէ ուսումնասիրություն հետևանքների մասին, խոչընդոտում է հավասար մրցակցային դաշտի ստեղծմանը, առաջացնում է շահերի բախում և կոռուպցիոն ռիսկեր։ Եվ մեկ անգամ չէ, որ մենք կոմունիկացրել ենք, որ Ազգային մարմնին արտադրողի իրավունք տալը և կինոժառանգությունից բացի՝ ոլորտում ձեռնարկատիրական գործունեության իրավունք տալը անհավասար մրցակցություն է մասնավոր արտադրողի հետ, որը ոչ միայն հակասահմանադրական է, այլև հակառազմավարական։ Ազգային մարմինը գոյություն ունի, որպեսզի հարյուրավոր արտադրողներ զարգանան, քանի որ այդպես է տնտեսապես զարգանում պետությունը։ Եվ հենց այդ նպատակով են ստեղծվել կինոյի օրենքներ- բարենպաստ և ՀԱՎԱՍԱՐ պայմաններ ստեղծելու արտադրողների համար՝ ուղղված մշակութային և տնտեսական զարգացմանը։

Օրեքի փոփոխությունների այս նախագիծը հակասում է միջազգային օրենսդրությանն ու ՀՀ Սահմանադրությանը, վտանգ ունի խաթարելու մասնաավոր արտադրությունն ու համատեղ արտադրոթյունը,  վտանգի է ենթարկելու հայ կինոյի զարգացումը, ազդելու է Հայաստանի միջազգային թե՛ մշակութային, և թե՛ քաղաքական վարկանիշի վրա։

Այս փաստաթուղթը չունի իրավական, քաղաքական, ռազմավարական, տնտեսական, մշակութային հիմնավորում։ Փոխարենը ստեղծում է այդ բոլոր համատեքստերում՝ վտանգ զարգացման համար։

Մանրամասները՝ հոդվածների ներքո։ Հարմարության համար՝ ներբեռնում եմնաև իմ ամբողջական վերլուծությունը՝ պդֆ ֆորմատով։ 

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒ - ՀՈԴՎԱԾ 1

Նախագիծն առաջարկում է դադարեցնել Օրենքի 2-րդ հոդվածի՝ 2-րդ մասի գործողությունը։

Մեջբերում Օրենքից․ «2) Եթե միջազգային պայմանագրերով սահմանվում են այլ նորմեր, քան նախատեսված են սույն օրենքով, ապա կիրառվում են միջազգային պայմանագրերի նորմերը»։

Անկախ նրանից, որ ՀՀ Սահմանդրության 5-րդ հոդվածով սահմանված է իրավական նորմերի աստիճանակարգությունը, Կինեմատոգրաֆիայի մասին օրենքում ՀՀ օրենքների և միջազգային պայմանագրերի աստիճանակարգման հոդվածը կրկնելը պարտադիր ենք համարում, քանի որ այս օրենքի գործողությունը պարտադիր պետք է ենթարկվի Կինեմատոգրաֆիայի համատեղ արտադրության կոնվենցիային և անհրաժեշտության դեպքում սահմանադրությանը հղում տալը, ավելի բարդ գործընթաց է։  

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 2, ԿԵՏ 1 -  ՀՈԴՎԱԾ  2, ԿԵՏ 3

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 2, ԿԵՏ 1)

Նախագիծն առաջարկում է Օրենքի 3-րդ հոդվածի 2-րդ կետի գործողությունը դադարեցնել։ Մեջբերում Նախագծի հիմնավորումից․ «Աջակցող» հասկացության առկայությունը Օրենքում առարկայազուրկ է, քանի որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքով արդեն իսկ առկա են կարգավորումներ նման գործընթացներ իրականցնելու համար»:

-Կինեմատոգրաֆիայի Օրենքի հիմնական նպատակներից մեկը պետություն-արտադրող հարաբերությունների սահմանումն է, և հիմնական հասկացության դուրս բերումը այս համատեքստում հասկանալի չէ։ Օրենքի հիմնական նպատակի մեխանիզմը չի կարող րսահմանվել օրենքում։

-Աջակցող տերմինի սահմանման դուրս բերումը դարձյալ խոսում է այն մասին, որ փորձ է արվում Աջակցության/Դրամաշնորհի փիլիսոփայությունն ու մեխանիզմը դուրս բերել Օրենքից կամ դարձնել այն կամայական (անկախ նրանից, որ դա է միջազգային կոնվենցիաների պահանջը), նաև կոռուպցիոն ռիսկեր ստեղծել ոլորտի համար,

-Ազգային մարմինը՝ ի տարբերություն Օրենքի, այս նախագծով միևնույնն է գույքային իրավունքի և ֆիլմարտադրության իրավունք ունի, ինչի դեմ հիմնավորումներ է գրել ամբողջ ոլորտը նախորդ փուլում, և ինչը բերում է ոլորտում գերիշխող դիրքի ու ՀՀ Սահմանադրության խախտումների մի քանի կետով։ /Եթե Աջակցող հասկացությունը սահմանված է այլ օրենքներով, ինչու է Ազգային մարմնին ֆիլմարտադրող լինելու իրավունք տրվում այս փաստաթղթով, ինչու է Պետական աջակցույթան՝ 21-րդ հոդվածի,գործողությունը դադարեցվում/։ Այստեղ կա մեծ հակասություն և կոռուպցիոն ռիսկերի վտանգ։ 

-Աջակցությունը սահմանված էր Դրամաշնորհի Օրենքով, սակայն տարիներ շարունակ այն չէր գործում կինոյի ոլորտում, չնայած որ նախարարության և ՊՈԱԿ-ի միջև կնքվում էր դրամաշնորհի պայմանագիր։

-Մեկ անգամ չէ, որ տարբեր պետական կառույցներում ասվել է․ Աջակցությունն Օրենքի շրջանակում այլ բան է նշանակում։ Իսկ հաշվի առնելով, որ այլ դրույթով Ազգային մարմնին տրվում է գույքային իրավունքի իրավունք, հնարավոր կլինի հենց այդ կետին հղում տալ՝ աջակցությունն այլ կերպ մեկնաբանելու։  

-Աջակցության մեխանիզմի դուրս բերումով խախտվում է Սահմանադրության Հոդված 15, 43, 59,  86-ը /Մանրամասները՝ Հոդված 5-ի մեկնաբանություններում և Իրավական կարծիքում/։

Աջակցության մեխանիզմի դուրս բերման անօրինականության և վտանգների մասին մանրամասն գրել եմ նաև Մեկնաբանությունների նախաբանում։ Լիազորված մարմնին նախորդ փուլում տրամադրվել է նաև Իրավական վերլուծություն մանագիտացված կառույցի կողմից։

«Աջակցող» հասկացությունը ոչ մի դեպքում չի կարող դուրս բերվել Օրենքից։ Եվ այդ հասկացությունը սահմանող կետի գործողությունը չի կարող դադարեցվել։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ․ ՀՈԴՎԱԾ 2, ԿԵՏ 2)

Նախագծում արված առաջարկը հետևյալն է․ Օրենքի 3-րդ հոդվածի 4-րդ կետը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ. «4) դրամագլուխ՝ պետական բյուջեից և Օրենքով չարգելված այլ աղբյուրներից ձևավորվող կամ համալրվող դրամական միջոցների ֆոնդ, որի ծախսերը կատարվում են միայն սույն օրենքի հիման վրա»։

Մեջբերում՝ Օրենքից․ (Օրենք, Հոդված 3)  «4) «դրամագլուխ՝ անձեռնմխելի կապիտալ, որը ձևավորվում կամ համալրվում է պետական բյուջեից և աջակցողների կողմից կատարվող հատկացումների, ինչպես նաև օրենքով չարգելված այլ միջոցների հաշվին»

Մեջբերում Փոփոխությունների նախորդ նախագծի հիմնավորումից․ «Սույն կետը նոր խմբագրությամբ շարադրելը նպատակ է հետապնդում առավել հստակեցնել դրամագլխի հասկացությունը և համապատասխանեցնել այն օրենսդրությանը»:

Նախորդ նախագծում ներկայացված մեղադրանքը, որ Դրամագլխի հասկացության սահմանումը չի համապատասխանում օրենսդրությանը այդպես էլ չհիմնավորվեց և մեխանիկորեն դուրս բերվեց՝ փոխարինվելու մեկ այլ մեխանիկական «հիմնավորմամբ»։

Մեջբերում Նախագծի հիմնավորումից․ «Սույն կետը նոր խմբագրությամբ շարադրելը նպատակ ունի առավել հստակեցնել «դրամագլուխ» հասկացությունը և ձևավորել առավել արդյունավետ գործիքակազմ և մեխանիզմներ դրա կիրառման և ոլորտի զարգացման ապահովման համար»:

Նախ և առաջ, ֆոնդ բառը հայերեն չէ։ Երկրորդ, դրամագլխին վերաբերվող հոդվածում այսպես թե այնպես պետք է նշվի, որ ծախսերն ինչպես են կատարվում, և հասկանալի չէ, այդ նախադասության ներառումը սահմանման մեջ; Այն սահմանում բառի տրամաբանությունից չի բխում, և վերջապես ու ամենակարևորը, որտեղ է հիմնավորումը, որ անձեռնմխելի կապիտալից հրաժարվելը, ավելի արդյունավետ գործիքակազմ է, որտեղ է հրաժարվելուն փոխարինող ծրագիրը և դրա հիմքում դրված վերլուծությունը։

Առաջարկում եմ վերադառնալ Օրենքի սահմանմանը, քանի դեռ անձեռնմխելի կապիտալին փոխարինող և վերլուծության ու հետազոտության հիմքի վրա առաջարկված հիմնավորում չկա։ (Եթե կա, որտե՞ղ է)։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ, ՀՈԴՎԱԾ 2, ԿԵՏ 3)       

Նախագծի այս կետն առաջարկում է Օրենքի Հոդված 3-ի 9-րդ կետը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ. «9) կինոթատրոն` ֆիլմի ցուցադրման համար նախատեսված վայր, որը հագեցված է էկրանով և տեխնիկական միջոցներով»։

«Կինոթատրոն» հասկացությունից դիտորդների պարտադիր փոքրագույն թվի դուրս բերումը, որն առաջարկվել է գործող Օրենքով (50) կբերի նրան, որ երկու հոգով ցանկացած կինոդիտման վայր կհամարվի «կինոթատրոն»։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 2, ԿԵՏ 4 -  ՀՈԴՎԱԾ  2, ԿԵՏ 5

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ, ՀՈԴՎԱԾ 2, ԿԵՏ 4)      

Նախագծի այս կետն առաջարկում է Օրենքի Հոդված 3-ի 10-րդ կետը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ. «10) կինոժառանգություն` ֆիլմ որևէ տեսակի կրիչի վրա, ինչպես նաև ֆիլմի ստեղծման համար անհրաժեշտ պարագաները (բեմադրական իր, կահույք, հագուստ, սարք, սարքավորում, առարկա, կառույց) և շարժական գույքը, որոնց նկատմամբ Հայաստանի Հանրապետությունը ունի գույքային իրավունքներ, ինչպես նաև այնպիսի ֆիլմեր, որոնց հիմնանյութը փոխանցվել է Հայաստանի Հանրապետության պահպանությանը»։

Այս հասկացությունը գործող օրենքում ձևակերպված է հաշվի առնելով Հեղինակային իրավունքի միջազգային  (Բեռնի Կոնվենցիա) և ՀՀ օրենսդրությունը, և նրանում ներառված է «ժառանգաբար փոխանցված» անհրաժեշտ բառակապակցությունը։

Կինոժառանգություն հասկացությունից անթույլատրելի է դուրս բերել «ժառանգաբար փոխանցված» բառակապակցությունը, քանի որ այն պետությանը իրավունք է տալիս չճանաչել ժառանգների գոյությունը, որը միջազգային և ՀՀ հեղինակային իրավունքի օրենքների խախտում է։ «ժառանգաբար փոխանցված» բառակապակցության դուրս բերումը հավանաբար նաև նպատակ ունի այսօր արտադրվող ֆիլմերի նկատմամբ գույքային իրավունք ձեռք բերելով՝ բոլորը դնել մեկ ափսեի մեջ, առանց բաժանելու ժառանգությունը՝ այսօրվա արտադրողի սեփականությունից։ Երկու հնարավոր պատճառներն էլ անընդունելի են։  Ժառանգությունն ունի իր օրենքները, և չի կարելի դրանք քաոսի բերել։ ժառանգության իրավունքը Ազգային մարմնին փոխանցվել է Սովետական Հայաստանում արտադրված լինելու հիմքով, այսինքն արտադրող չունենալու հիմքով, նաև արտադրողների հետ մրցակցային դաշտից դուրս լինելու հիմքով։ Նաև հասկանալի չէ, թե ինչ է նշանակում ցանկացած ֆիլմի ներառումը կինոժառանգության մեջ, միայն Ազգային մարմնին գույքային իրավունք փոխանցելու միջոցով։ Օրինակ, եթե ինչ որ ֆանտաստիկ կերպով, որևէ արտասահմանյան ֆիլմ իր իրավունքը փոխանցի ՀՀ Ազգային մարմնին, այն դառնում է Ազգային կինոժառանգության մա՞ս, առանց հայ արտադրող ունենալո՞ւ։ Սա իրավական և մշակութային քաոսի տանող առաջարկ է, և առաջին հերթին, օրինական չէ։ Անհրաժեշտ եմ համարում վերադառնալ Օրենքի սահմանմանը։ 

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ, ՀՈԴՎԱԾ 2, ԿԵՏ 5 )  

Նախագծի այս կետն առաջարկում է Օրենքի Հոդված 3-ի 11-րդ կետում հանել «ազգային» բառը, իսկ նախագծի հիմնավորումն ասում է․ «Գործող կարգավորումը չի բխում Օրենքի տրամաբանությունից, ինչպես նաև չի համապատասխանում կինեմատոգրաֆիայի ոլորտում պետության շահերին, քանի որ կինոռեեստրում տեղ են գտնելու ոչ միայն ազգային ֆիլները: Նախատեսվում է, որ օտարերկրյա ֆիլմերը ևս ներառվեն կինոռեեստրում, որի նպատակն է հաշվառել ՀՀ տարածքում ցուցադրված ֆիլմերը՝ այսինքն իրականացնել ոչ միայն ազգային, այլ նաև օտարերկրյա ֆիլմերի վիճակագրական հաշվառում․․․»:

Ազգային բառի դուրս բերումը, կնշանակի, որ արտասահմանյան ֆիլմերը, որոնք չունեն հայ արտադրող, պետք է ներառվեն ՀՀ կինոռեեստրի մեջ։ Ի՞նչ նպատակ ունի դա փոխելը թե՛ գործող Օրենքում և թե՛ նշված Որոշման մեջ․ արդյո՞ք իրատեսական է ամեն արտասահմանյան ֆիլմի ներառումը կինոռեեստրում, կա՞ միջազգային փորձ, ինպե՞ս է դա կապվում պետական շահերի հետ- որտե՞ղ է այս որոշման փաստարկը։ Հաշվարկված են արդյոք ռեսուրսները որ ծախսվելու են սրա վրա, և ինչ նպատակով են դրանք ծախսվում։

Եթե գոնե հիմնավորումը պնդեր, որ որոշ փոքրաթիվ արտասահմանյան մշակութային արժեք ներկայացնող ֆիլմեր կարող են ներառվել կինոռեեստրի մեջ, էլի հասկանալի կլիներ այս առաջարկը։ Չնայած, որ դրա իմաստը չկա, քանի որ իրենց տվյալները պահպանված են իրենց եկրներում; Նաև, հարց է ծագելու իրավունքների հետ կապված։ Կարծում եմ այս փուլում և այսօրվա ռեսուրսներով ավելի ճիշտ է կինոռեեստրը պահել Ազգային ֆիլմերի համար։ Նաև, ինձ չգիտեմ ինչու թվում է այստեղ խառնաշփոթ կա վարձութային վկայականի և կինոռեեստրի նույնականացման հետ, կամ նույնականացնելու ձգտում կա՝ հայտնի չէ ինչ նպատակով։ 

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 2, ԿԵՏ 6-  ՀՈԴՎԱԾ  2, ԿԵՏ 12

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ, ՀՈԴՎԱԾ 2, ԿԵՏ  6)      

Նախագծի այս կետն առաջարկում է Օրենքի Հոդված 3-ի 13-րդ կետը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ. «13) կինոփառատոն` մշակութային միջոցառում, որը հանդիսանում է նպատակային ընտրված ֆիլմերի ցուցադրություն, տեղի է ունենում դրա կազմակերպիչների կողմից հաստատված կանոնակարգին համապատասխան և կարող է իր մեջ ներառել մեկ և ավելի անվանակարգերում ֆիլմերի մրցութային և ոչ մրցութային ծրագիր»:

Միջոցառումը չի կարող հանդիսանալ ցուցադրություն։ Այն ներառում է ցուցադրություններ, բայց ինքնին ցուցադրություն չէ, ավելին, ցուցադրություններից բացի՝ շատ այլ բաղադրիրչներ ունի- վարպետության դասեր, կինոշուկա, և այլն։ Անհրաժեշտ եմ համարում վերադառնալ Օրենքի՝ տրամաբանական, պրոֆեսիոնալ, նաեւ հայերեն լեզվով ճիշտ ձևակերպմանը․

Մեջբերում Օրենքից․ 13) «կինոփառատոն՝ մեկ և ավելի անվանակարգերում ընտրված ֆիլմերի ցուցադրման նպատակով մրցութային կամ ոչ մրցութային ծրագրով և հաստատված կանոնակարգով անցկացվող միջոցառում»։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ, ՀՈԴՎԱԾ 2, ԿԵՏ  7)  

Նախագծի այս կետն առաջարկում է Օրենքի Հոդված 3-ի 22-րդ կետը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ. 22)     «վարձութային վկայական` Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ֆիլմի տարածման համար պարտադիր հանդիսացող ազգային մարմնի կողմից տրամադրվող թույլտվություն սահմանող փաստաթուղթ»:

Առաջարկվող տարբերակը պրոֆեսիոնալ չէ՝ առաջին հերթին՝ որպես սահմանում։ Այն, թե ում կողմից է տրամադրվում վարձութային վկայականը, ներառված է Ազգային մարմնի լիազորությունների մեջ (Հոդված 9, կետ 12)։ Պարտադիր լինելը բխում է Օրենքի Հոդված 20-ից, որի հիմքով արդեն ընդունվել է Կառավարության որոշում։ Եվ սահմանումը չի կարող ներառել «պարտադիր հանդիսացող» բառակապակցություն։ ՀՀ օրենքը այսպես թե այնպես վերաբերվում է ՀՀ տարածքին, այնպես որ անիմաստ է դա նշել սահմանման մեջ։ Մանավանդ որ վարձութային վկայական ասվածը չի կարող միայն ՀՀ տարածքին վերաբերվել։ Մենք չենք կարող չէ՞ սահմանել, որ «Ֆիլմ»-ը վերաբերվում է միայն ՀՀ տարածքին։ Սահմանման փոփոխությունը բացարձակապես հասկանալի չէ։ Կարծում եմ պետք է վերադառնալ Օրենքի պրոֆեսիոնալ սահմանմանը․

Մեջբերում Օրենքից․ Հոդված 3․ 22) վարձութային վկայական՝ ֆիլմի բնօրինակը, դրա պատճենը կամ օրինակները շրջանառության մեջ դնելու իրավունքը հաստատող փաստաթուղթ»։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ, ՀՈԴՎԱԾ 2, ԿԵՏ  9), ԿԵՏ 10)      

Նախագծի այս կետերն առաջարկում են Օրենքի Հոդված 3-ի 26-րդ և 27-րդ կետերը շարադրել այսպես․

«26) ֆիլմ տարածող (դիստրիբյուտոր)` տնտեսավարող սուբյեկտ, որը իրավունք ունի ֆիլմ տարածելու, ինչպես նաև իրականացնում կամ կազմակերպում է դրա տարածումը»։

«27) ֆիլմ ցուցադրող` տնտեսավարող սուբյեկտ, որը իրավունք ունի ֆիլմ ցուցադրելու, ինչպես նաև իրականացնում կամ կազմակերպում է դրա ցուցադրումը»։

Այս կետերով նախագիծն առաջարկում է «Ֆիլմ տարածող» և «ֆիլմ ցուցադրող» հասկացությունների սահմանման մեջ  կատարել փոփոխություններ, որոնց կարիքը չկա, նպատակն էլ անհասկանալի է։ Հարցեր են առաջանում․ Օրինակ Ֆիլմ տարածողը կարո՞ղ է լինել միայն կազմակերպող։  

Առաջարկում եմ վերադառնալ Օրենքի ավելի մտածված և հստակ ձևակերպումներին․ 

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ, ՀՈԴՎԱԾ 2,  ԿԵՏ 12)  

Նախագծի այս կետերն առաջարկում են Օրենքի Հոդված 3-ի 36-րդ կետը լրացնել հետևյալ բովանդակությամբ․ «36) պետական ֆինանսավորում` պետական բյուջեի միջոցների հաշվին կինեմատոգրաֆիայի ոլորտին տրամադրվող ֆինանսավորում»։

Առաջարկում եմ 36-րդ կետը լրացնել հետևյալ բովանդակությամբ․ «36) պետական ֆինանսավորում` պետական բյուջեի միջոցների հաշվին կինեմատոգրաֆիայի ոլորտին տրամադրվող ֆինանսական աջակցություն»։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 3-4

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՀՈԴՎԱԾ 3 

Այս կետով նախագիծն առաջարկում է Օրենքի 7-րդ 2-րդ կետի գործողությունը դադարեցնել, որն էր Կառավարության լիազորությունների մեջ ներառել․ «հաստատում է ֆիլմի առանձին կատեգորիաների պետական ֆինանսավորման մասնաբաժինները և սահմանաչափերը»։

Եթե այս հոդվածով առաջարկվում է դադարեցնել երկրորդ կետի գործողությունը, պետական ֆինանսավորման մասնաբաժինները և սահմանաչափերի սահմանումը պետք է ներառվի Օրենքի Հոդված 8-ում (Լիազորված մարմնի լիազորություններում)։ Սա անչափ կարևոր է, սակայն այդպիսի առաջարկ ներառված չէ Հոդված 8-ում։ 

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՀՈԴՎԱԾ 4.

Այս կետով նախագիծն առաջարկում է Օրենքի 9-րդ հոդվածի 1-ին կետը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ․ «1) հանդիսանում է կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի հեղինակների գույքային իրավունքները կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարող կազմակերպություն.»:

Նախ և առաջ, այս առաջարկությամբ Օրենքից դուրս է բերում «ապահովում է շահերի բախման կառավարելիությունը», և առաջարկի  հիմնավորման մեջ չի նշվում, Ի՞նչ նպատակով։ Եվ ինչով է դա հիմնավորվում։

Հիմա անդրադառնամ առաջարկվող կետին․

Կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի հեղինակների գույքային իրավունքները կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարելը Ազգային մարմնի կողմից անօրինական է։ Այն հակասում է «Հեղինակային իրավունի և հարակից իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքի 63-րդ հոդվածի 1-ին մասին, որի համաձայն. «Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների իրավատերերի գույքային իրավունքների կառավարումն ապահովելու նպատակով, երբ այդ իրավունքների իրականացումն անհատական կարգով գործնականում դժվար է կամ անհնար, ստեղծվում են գույքային իրավունքները կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարող ոչ առևտրային, շահույթ ստանալու նպատակ չհետապնդող կազմակերպություններ (այսուհետ՝ կազմակերպություն): Այդպիսի կազմակերպությունները ստեղծվում են անմիջականորեն հեղինակների կամ հարակից իրավունքների իրավատերերի կողմից և իրականացնում են գույքային իրավունքների կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարումը նրանցից գրավոր պայմանագրով ստացված լիազորությունների շրջանակում»։

Ինչպես տեսնում ենք, օրենքով չկա նախատեսված հնարավորություն օրենքի ուժով, իրավատերերի կամքին հակառակ ստեղծելու կոլեկտիվ կառավարման կազմակերպություն ու պարտադրելու վերջինիս անդամակցություն․․․։

Ազգային մարմինը մի կողմից ուզում է վարել ձեռանրկատիրական գործունեություն /այն առաջարկված է այս նախագծով, և ի դեպ, Ժառանգության մասով այսպպես թե այնպես վարելու է, մյուս կողմից լինել գույքային իրավունքների կոլեկտիվ կառավարողը։ Չխոսելով արդեն այն մասին, որ Ազգային մարմինը չի կարող միաժամանակ լինել և «ժառանգության տերը» և հեղինակների իրավուքնների պաշտպանությունը իրականացնողը։ Այս նախագիծը ոչ մեկ ուղղությամբ փորձում է ստեղծել ոլորտում գերակշիռ դիրք և մենաշնորհի չարաշահման դաշտ։ 

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՀՈԴՎԱԾ 5

Այս կետով նախագիծն առաջարկում է Օրենքի 10-րդ հոդվածում՝

1) 1-ին մասը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ՝

«1. Ազգային մարմինը Հայաստանի Հանրապետության հիմնադրած մշակութային հիմնադրամ է, որն ունի Օրենքով սահմանված բացառիկ լիազորություններ և հանդիսանում է կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի աջակցող մարմին:».

2) 2-րդ մասի գործողությունը դադարեցնել:

Մեջբերում Օրենքից․ Ազգային մարմինը Հայաստանի Հանրապետության հիմնադրած մշակութային հիմնադրամ է, որն ունի բացառիկ լիազորություններ պետական ֆինանսավորման նպատակով մրցույթներ (այսուհետ՝ մրցույթ) կազմակերպելու և անցկացնելու գործում։

2. Ազգային մարմինը հանդիսանում է աջակցող և չի կարող ձեռք բերել գույքային իրավունքներ իր կողմից կամ իր միջոցով ֆինանսավորված ֆիլմերի նկատմամբ, ինչպես նաև չի կարող իրականացնել ֆիլմարտադրության հետ կապված ձեռնարկատիրական գործունեություն ինքնուրույն կամ այլ տնտեսավարող սուբյեկտի միջոցով, որում ունի բաժնեմասնակցություն կամ հնարավորություն՝ կանխորոշելու վերջինիս կառավարման մարմինների որոշումները կամ էապես ազդելու նրանց որոշումների կայացման վրա։

Մեջբերում նախագծի հիմնավորումից․ «Ազգային մարմինը իրականացնում է կինոժառանգության պահպանման և տարածման գործընթացը։ Միաժամանակ այն իրավասու է իր կանոնադրական նպատակների իրականացման շրջանակներում իրականացվող ծրագրերի համար ներգրավել միջոցներ այլ աղբյուրներից: Սույն կետով նախատեսված սահմանափակումները նվազեցնում են ազգային մարմնի լիազորությունները, հատկապես՝ ֆինանսական միջոցների ներգրավման, գործընկերային ծրագրերի իրականացման և ոլորտի արդյունավետ զարգացման ուղղությամբ»։

ՀԱՄԱԴՐԵԼ ԵՄ ՆԱԽԱԳԾԻ ՄԻ ՔԱՆԻ ԱՌԱՋԱՐԿ․

- Հոդված 2, կետ 1-ի գործողությունը դադարեցնել․ (Ինչն առաջարկում է «Աջակցող» հասկացության սահմանումը դուրս բերել Օրենքից)։ 

- Հոդված 10, կետ 2-ի գործողությունը դադարեցնել («Ազգային մարմինը հանդիսանում է աջակցող և չի կարող ձեռք բերել գույքային իրավունքներ իր կողմից կամ իր միջոցով ֆինանսավորված ֆիլմերի նկատմամբ, ինչպես նաև չի կարող իրականացնել ֆիլմարտադրության հետ կապված ձեռնարկատիրական գործունեություն ինքնուրույն կամ այլ տնտեսավարող սուբյեկտի միջոցով, որում ունի բաժնեմասնակցություն կամ հնարավորություն՝ կանխորոշելու վերջինիս կառավարման մարմինների որոշումները կամ էապես ազդելու նրանց որոշումների կայացման վրա»- դուրս է բերվում Օրենքից։

- Հոդված 8, կետ 2․ «Ազգային ֆիլմեր են համարվում նաև այն ֆիլմերը, որոնց գույքային իրավունքները փոխանցվել են Հայաստանի Հանրապետությանը կամ ազգային մարմնին»: Ազգային մարմինը ստացավ գույքային իրավունքներ ձեռք բերելու և ֆիլմարտադրող լինելու իրավունք։

- Հոդված 9. Օրենքի Հոդված 14 կետ 3-ի գործողությունը դադարեցցնել․ ինչը նշանակում է դուրս է բերվում ֆիլմարտադրողի կողմից գույքային իրավունքը ստեղծագործական խմբից ձեռք բերելու մասին կետը։

- Հոդված 12․ Օրենքի 21-րդ հոդվածի գործողությունը դադարեցնել։ Ի դեպ դա Կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի պետկան աջակցությունը» վերնագիրը կրող հոդվածն է, որն ամբողջությամբ դուրս է բերվում։

Թե ինչ են նշանակում, այս հինգ հոդվածը՝ միասին, դժվար չէ եզրակացնել։

Առաջին,

Վերոնշյալ փոփոխությունների առաջարկությունները՝ միասին, հակասում են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կոնվենցիայի Ստեղծագործական ազատության մասին սկզբունքին, ․Կոնվենցիայի Ստեղծագործական ազատության մասին սկզբունքին և Հոդված 3, 7, 8-ին, ՀՀ Սահմանադրությանը, ՀՀ Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին օրենքին, Օրենքի բազմաթիվ այլ դրույթների:

Պետությունը, որը ստորագրել և վավերացրել է Կոնվենցիան, չի կարող հենց ինքն էլ հանդես գալ որպես ֆիլմարտադրող ընկերություն։ Կինեմատոգրաֆիայի համատեղ արտադրության կոնվենցիայի (2017) հիմնարար սկզբունքները հիմնված են պետություն-պետություն և արտադրող-արտադրող հարաբերությունների վրա։ Ստեղծագործական ազատության և անկախ կինոարտադրողների համագործակցության սզբունքներն են, որոնք ամրագրված են միջազգային Կոնվենցիաներում։

Նախագծում բերված առաջարկվող փոփոխությունները փաստացիորեն հակասում են նաև ՀՀ Սահմանադրության 15-րդ և 43-րդ հոդվածներին, քանի որ առաջինը ամրագրել է մշակույթի խթանման, իսկ երկրորդը՝ ստեղծագործական ազատության սկզբունքները, ինչպես նաև  ՀՀ Սահմանադրության 59-րդ և 86-րդ հոդվածներին- գերակշիռ դիրք չստեղծելու և գործարար միջավայր ստեղծելու սկզբունքին։ Դրանք հակասում են նաև Օրենքի բազմաթիվ այլ դրույթների՝ 4-6, 9, 22 հոդվածներում։

Երկրորդ,

Կինեմատոգրաֆիայի գործող Օրենքում որդեգրված աջակցության մեխանիզմը, որը վերցվել է Ֆրանսիայի օրենքից, որտեղից էլ այն փոխանցվել է բոլոր կինեմատոգրաֆիայի մասին օրենքներին, բխում է ոչ միայն համատեղ արտադրության, այլ ընդհանրապես արտադրողի զարգացման տրամաբանությունից, որովհետև արտադրողի զարգանալով է երկիրը զարգանում։ Երկիրը զարգանում է մեկ հիմնադրամո՞վ, թե՞ հարյուրավոր արտադրողներով։ Ինչո՞ւ են Կինեմատոգրաֆիայի մասին օրենքները նպատակ դնում արտադրողների համար բարենպաստ պայմաններ ստեղծել․ պարզ պատճառով- որովեհտեւ թե՛ մշակութային կապիտալի ստեղծումը, և թե՛ երկրի տնտեսական զարգացումը հենց նրանց միջոցով է տեղի ունենում։ Այս նախագծդի ամենամեծ վտանգը կինոարտադրողի կողքին գերակծիռ դիրք ունեցող մենաշնորհ ստեղծելն է։

Եթե հիմնադրամը ՀՀ կողմից ստեղծված պետական քաղաքականություն իրականացնող մշակութային կառույց է, այն չի կարող հանդես գալ ֆիլմարտադրողի կարգավիճակում, բազմաթիվ կոնվենցիաներ և օրենքներ խախտելուն զուգահեռ՝ դա նաև ուղղակի վտանգ է մասնավոր կինոարտադրության և հետեւաբար՝ տնտեսության զարգացման համար, վերջապես դա մենաշնորհի չարաշահում է և ունի մեծ կոռուպցիոն ռիսկեր։

Եվ վերջապես, առաջարկած մոդելը «նորություն» լինելով աշխարհում, քանի որ նույնիսկ տոտալիտար երկրներն են այնուամենայնիվ ուրիշ մոդելներ որդեգրել, նորություն չէ Հայաստանում, որտեղ 2006 թվականին ստեղծված ՊՈԱԿ-ը հենց այս մոդելն էր որդեգրել, հանդես գալով նաև որպես ֆիլմարտադրող և կինոարտադրոթյունը 15 տարի փակուղու մեջ պահել։

Ազգային մարմնի կողմից որևէ ֆիլմ արտադրելը հակասում է կոնվենցիաների և ՀՀ Սահմանադրության ստեղծագործական ազատության դրույթներին, իսկ մենաշնորհային արտադրողի միջոցով սպառնում վտանգավոր լինել նաև մշակութային և տնտեսական զարգացման համար։

Քանի որ ՀՀ-ում դեռ չկա երկրորդ կառույց, որը կզբաղվի կինոժառանգությամբ, լուծելու համար Կինոժառանգության վերաբերյալ ձեռնարկատիրական գործունեության իրավունքի հարցը՝ մինչ այդ կառույցի ցանկալի գոյությունը, առաջարկում եմ Օրենքի 10-րդ հոդվածի երկրորդ կետը շարադրել ասյպես․

«Ազգային մարմինը հանդիսանում է աջակցող և չի կարող ձեռք բերել գույքային իրավունքներ իր կողմից կամ իր միջոցով ֆինանսավորված ֆիլմերի նկատմամբ, ինչպես նաև չի կարող իրականացնել ֆիլմարտադրության հետ կապված ձեռնարկատիրական գործունեություն ինքնուրույն կամ այլ տնտեսավարող սուբյեկտի միջոցով, որում ունի բաժնեմասնակցություն կամ հնարավորություն՝ կանխորոշելու վերջինիս կառավարման մարմինների որոշումները կամ էապես ազդելու նրանց որոշումների կայացման վրա։

Ազգային մարմինը ձեռնարակատիրական գործունեություն կարող է իրականացնել կինոժառանգությամբ»։ 

Այստեղ դարձյալ նշեմ, որ կինոժառանգություն հասկացության մեջ անպայմանորեն պետք է մնա «ժառանգաբար փոխանցված» բառակապակցությունը»։  

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 6-8

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 6.

 Օրենքի 11-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ կետերում «ղեկավարը՝ ի պաշտոնե» բառերից հետո լրացնել «կամ ներկայացուցիչը» բառերը:

Ղեկավարների ծանրաբեռնվածությունը հաշվի առնելով՝ նպատակահարմար է, որպեսզի ազգային մարմնի խորհրդի կազմում պետական մարմինների ղեկավարներից բացի ընդգրկվեն նաև  նրանց ներկայացուցիչները, ինչը կնպաստի խորհրդի աշխատանքների ավելի արդյունավետ կազմակերպմանը:

Նախագիծն այս կետով առաջարկում է Օրենքի 11-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ կետերում «ղեկավարը՝ ի պաշտոնե» բառերը փոխարինել «ներկայացուցիչը» բառով։

Այս առաջակը ազգային մարմնի խորհրդի կազմում պետական մարմինների ղեկավարների փոխարեն թույլ է տալիս ընդգրկել նրանց լիազորված ներկայացուցիչներին։

Կարծում եմ, ԿԳՄՍ նախարարը պետք է լինի խորհրդի նախագահը, և դա չի կարող փոխարինվել լիազորված ներկայացուցչով։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՀՈԴՎԱԾ 7.

Օրենքի 4-րդ գլուխը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ՝ «ԱԶԳԱՅԻՆ ՖԻԼՄԸ, ԿԻՆՈՌԵԵՍՏՐԸ ԵՎ ՖԻԼՄԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ»:

Օրենքի 4-րդ գլուխը «ԱԶԳԱՅԻՆ ՖԻԼՄԸ, ԿԻՆՈՌԵԵՍՏՐԸ, ՖԻԼՄԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՖԻԼՄԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԳՈՒՅՔԱՅԻՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ» վերնագրում գույքային իրավունքների բառակապակցության դուրս բերումը հասկանալի չէ, թե ինչ նպատակ ունի։ Ազգային ֆիլմը նաև գույքային իրավուքներ ունի, և դա է պատճառը որ Օրենքի Հոդված 14-ում հստակ գրված է թե ինչպես գույքային իրավունքը փոխանցվում ֆիլմարտադրողին։

Առաջարկվող նախագծից ընդհանրապես դուրս է բերված այդ կետը՝ ֆիլմարտադրողի կողմից գույքային իրավուքներ ձեռք բերելու կետը, որի հիմքով պետք է իրար հետ աշխատեն արտադրողն ու ստեղծագործական խումբը։ Ի՞նչ նպատակ ունի այս կետի դուրս բերումը, ՀՀ ինչ օրենքով է արտադրողը օրինակ զգեստների նկարչից գույքային իրավունք ձեռք բերելու։ Հեղինակային և հարակից իրավունքների Օրենքը ոլորտի անհարժեշտ իրավական դաշտը չի ապահովում, և հենց դրա համար է նաև Կինեմատոգրաֆիայի Օրենք ստեղծվել։ Հոդվածի վերնագիրը փոխելը, և ֆիլմարտադրողի կողմից ստեղծագործակաան կազմից գույքային իրավունքի ձեռքբերման պահանջի դուրս բերումն անընդունելի է և ունի դարձյալ անհասկանալի նպատակ։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՀՈԴՎԱԾ 8.

Նախագծի այս հոդվածն առաջարկում է Օրենքի 13-րդ հոդվածը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ՝

«1. Ազգային ֆիլմ է համարվում այն ֆիլմը, որը միաժամանակ բավարարում է հետևյալ բոլոր պայմաններին.

1) ֆիլմի ստեղծագործական խմբի կեսից ավելին Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի է.-

2) ֆիլմարտադրությանը մասնակցում է Հայաստանի Հանրապետությունում ռեզիդենտ կազմակերպություն.

3) ֆիլմի բնօրինակը հայերեն է, կամ Հայաստանի Հանրապետությունում բնակվող ազգային փոքրամասնություններից որևէ մեկի լեզվով, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ օտար լեզվի օգտագործումը ֆիլմում հանդիսանում է ստեղծագործական գաղափարի անբաժանելի մաս.

 2. Ազգային ֆիլմեր են համարվում նաև այն ֆիլմերը, որոնց գույքային իրավունքները փոխանցվել են Հայաստանի Հանրապետությանը կամ ազգային մարմնին:

3. Ազգային ֆիլմի կարգավիճակ տրվում է Լիազոր մարմնի որոշմամբ՝ Կառավարության կողմից սահմանված կարգով։»

Ազգային ֆիլմի սահմանման փոփոխության վտանգները․

Ա․ Ռեժիսորի կամ սցենարիստի ՀՀ քաղաքացի լինելու պահանջի դուրս բերումը «Ազգային ֆիլմ»-ի սահմանումից՝ ունի ռազմավարական վտանգ։ Նախ, ինչպես կարո՞ղ է Ազգային ֆիլմի ո՛չ ռեժիսորը, ո՛չ էլ սցենարիստը չլինել ՀՀ քաղաքացի։ Շատ երկրներում, ռեժիսորի քաղաքացի և նույնիսկ ռեզիդենտ լինելը պահանջ է (ինչին, օրինակ համաձայն եմ ես)։ Տվյալ երկրի ֆինասավորումը առաջին հերթին և մեծամասամբ իր երկրի քաղաքացիների համար է։ Քանի որ այլ երկրի քաաքացիները ֆինանսավորումներ ստանալու հնարավորություն ունեն նաև այն երկրներում, որի քաղաքացի են։ Եվ ռազմավարությունը, որը որդեգրել են ամենատարբեր երկրների Ազգային հիմնադրամների ստվար մեծամասնությունը, կառուցված է հենց այդ սկզբունքի վրա։ Ռեժիսորի կամ սցենարիստի ՀՀ քաղաքացի լինելը թույլ չի տալիս հիմնական ֆինանսավորումը տրամադրել այլ երկրի հեղինակների ֆիլմերին, սակայն նրանք կարողանում են դիմել նվազագույն մասնակցությամբ ֆիլմի դեպքում։ Եվ վերջապես, հայ ռեժիսորը կամ հայ սցենարիստն է պատմում Հայաստանում ծնված պատմություններ։

Բ․Կինոթատրունում ցուցադրության համար նախատեսված լինելը բխում է նաև Կինեմատոգրաֆիայի համատեղ արտադրության կոնվենցիայի պահանջներից (Հոդված 3, կետ «ա»):

Գ․ Գույքային իրավունքների փոխանցման մասին խոսելիս չի կարելի դուրս բերել «Ժառանգաբար փոխանցվել են» արտահայտությունը։ (Տես Հոդված 2, կետ 10-ի մեկնաբանությունը և Բեռնի կոնվենցիան)։

Դ․Հասկանալի չէ, թե ինչու է Ազգային ֆիլմի սահմանման մեջ նշվում, թե ում կողմից է այն տրվում, երբ դա կարող է արվել տվյալ մարմնի լիազորություններին վերաբերվող հոդվածում։ Սահմանումը չի կարող ներառել նման մանրամասն։ Սահմանումը սահմանում է, և վաղը կարող է փոխվել այն մարմինը, որն այն տալիս է։

Ե․Ֆիլմի բնօրինակը կարող է պահանջ ունենալ հայերեն լեզվի տոկոսային չափի մասին, որր կարող է լինել Մրցույթի Առավելագույն մասնակցությաn հայտերի պահանջ։ Ազգային ֆիլմի սահմանման մեջ այն ունի վտանգ։ Եթե հայ արտադրողը անգլերեն լեզվով ֆիլմ նկարահանի, այն Ազգային ֆիլմ չէ՞։

Զ․ Ռեզիդենտ թե Հայաստանում գրանցում ունեցող կազմակերպության վերաբերյալ առաջարկը, կարծում եմ, պետք է ուսումնասիրվի։

Առաջարկում եմ վերադառնալ Օրենքի սահմանմանը, իսկ լեզվի պահանջը կարելի է ներառել առավելագույն մասնակցությամբ ֆինանսավորման դիմելու պայմաններում․

Մեջբերում Օրենքից․ «Հոդված 13․ Ազգային ֆիլմը.

1. Ազգային ֆիլմ է համարվում կինոթատրոնում ցուցադրելու համար նախատեսված այն ֆիլմը, որը բավարարում է հետևյալ պայմանները.

1) ֆիլմի ստեղծագործական խմբի մեծամասնությունը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի է.

2) ֆիլմի սցենարի հեղինակը և (կամ) բեմադրող ռեժիսորը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի է.

3) ֆիլմարտադրությանը մասնակցում է Հայաստանի Հանրապետությունում պետական գրանցում ստացած ֆիլմարտադրողը։

2. Ազգային ֆիլմեր են համարվում նաև այն ֆիլմերը, որոնց գույքային իրավունքները ժառանգաբար համապարփակ իրավահաջորդության կարգով փոխանցվել են Հայաստանի Հանրապետությանը»։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 9

Նախագիծն առաջարկում է Օրենքի 14-րդ հոդվածում՝ 1-ին մասից հանել «Ազգային» բառը /ինչը նշանակում է, որ ոչ թե Ազգային ֆիլմերը, այլ ՀՀ վարձույթ մտած ցանկացած ֆիլմ պետք է մտնի հայկական կինոռեեստր; 2)       2-րդ մասում հանել «հանրային» բառը, որին հետեւելու է կինոժառանգության հանրային օգտագործման բացառումն ընդհանրապես; 3) 3-րդ մասի գործողությունը դադարեցնել, որն է ստեղծագործական խմբից գույքային իրավունք ֆիլմարտադրողի կողմից ձեռք բերելու դրույթը։

Մեջբերում եմ Օրենքը․ «Հոդված 14 1․ Ազգային ֆիլմերի, դրանց ստեղծագործական խմբի անդամների ու ֆիլմարտադրողների մասին տվյալները ազգային մարմինը հավաքում և գրանցում է կինոռեեստրում՝ Կառավարության սահմանած կարգով։ 2. Ֆիլմի պահպանությունը, հեղինակային իրավունքի ու հարակից իրավունքների պաշտպանությունը և կինոժառանգության հանրային օգտագործումը կազմակերպելու նպատակով ազգային ֆիլմի փաստաթղթերը, այդ թվում՝ ֆիլմի հիմնանյութերն ու ֆիլմի բնօրինակը հանձնվում են մշտական պահպանության՝ Կառավարության սահմանած կարգով։ 3. Ֆիլմի ստեղծման մասին ֆիլմարտադրողի հետ կնքված պայմանագրով ֆիլմի նկատմամբ բացառիկ գույքային իրավունքներն անցնում են ֆիլմարտադրողին՝ վերջինիս կողմից ֆիլմի ստեղծման մասին պայմանագրի հիման վրա ստեղծագործական խմբի անդամներին վճարված հեղինակային վարձատրության (ռոյալթիի) դիմաց»։

Այս հոդվածի փոփոխության ամբողջական առաջարկը և հիմնավորումը իրենցից ներկայացնում են իրավական աբսուրդ և ունեն մեծ վտանգներ։ Փաստարկները՝ ստորև։

Մեջբերում նախագծի հիմնավորումից․ «ՀՀ կառավարության 18.01.2024 թվականի N 92-Ն որոշմամբ սահմանվում է վարձութային վկայական տրամադրելու ընթացակարգը: Նույն որոշմամբ նաև սահմանված է, որ վարձութային վկայականը տրամադրելուց հետո ֆիլմերը մուտքագրվում են կինոռեեստր, ընդ որում, ինչպես ազգային ֆիլմերը, այնպես էլ բոլոր այլ ֆիլմերը: Սույն փոփոխությունը կատարվում է իրավական ակտերը միմյանց  համապատասխանեցնելու անհրաժեշտությունից ելնելով:

Առաջին, ոչ թե օրենքն է համապատասխանեցվում Կառավարության որոշումներին, այլ հակառակը։

Երկրորդ, կա Կառավարության երկու որոշում․ Վարձութային վկայական տրամադրելու և դրա գործողությունը դադարեցնելու, ֆիլմը դասակարգելու և ֆիլմի տարիքային սահմանափակման մասին նշում կատարելու կարգը հաստատելու մասին Կառավարության որոշումը (7 դեկտեմբերի 2023 թվականի N 2127-Ն), այսուհետ ՈՐՈՇՈՒՄ 1, և Կինոռեեստրը վարելու և Ազգային ֆիլմի փաստաթղթերը մշտական պահպանության հանձննելու կարգը հաստատելու մասին կառավարության որոշումը (18 հունվարի 2024 թվականի N 92-Ն), այսուհետ Որոշում 2: ՈՐՈՇՈՒՄ 2-ում, ինպես և Օրենքում խոսվում է միայն Ազգային ֆիլմերի մասին։ ՈՐՈՇՈՒՄ 1-ի ո՞ր դրույթն է պարտադրում Հայաստանի Հանրապետութոյւն մտած ցանկացած ֆիլմ մուտքագրել կինոռեեստր, երբ կինոռեեստրը ստեղծվել է Ազգային ֆիլմերի հաշվառման և պահպանման համար, հասկանալի չէ։ Այդպիսի դրույթ այս կետի հիմնավորման մեջ նշված չէ, և այն «չի գտնվում»։ Նույնիսկ եթե գտնվեր, ավելի ուշ հատատված ՈՐՈՇՈՒՄ 2-ը, ինչպես և Օրենքը, խոսում են միայն Ազգային ֆիլմի մասին։

Ի՞նչ է ստացվում, որ սկզբում այս նախագծով հանում ենք «Ազգային» բառը Կառավարության որոշմանը համապատասխանեցնելու համար (ի դեպ առանց ապացույցի, որ չի համապատասխանում), հետո փոխում ենք Կառավարության որոշումները, որ դրանք համապատասխանեն օրենքին։ Եվ այդպես անվե՞րջ։

Մեջբերման շարունակություն․ «Հանրային օգտագործում» տերմինը իրավական առումով պատշաճ ձևակերպում չէ, և դրա կիրառումը չի

ապահովում իրավական որոշակիության պահանջը»:

Նախագծի հիմնավորումից մեջբերման շարունակություն․ «Հանրային օգտագործում» տերմինը իրավական առումով պատշաճ ձևակերպում չէ, և դրա կիրառումը չի ապահովում իրավական որոշակիության պահանջը․․․»։

«Հանրային օգտագործում» տերմինը Հեղինակային իրավունքի միջազգային կոնվենցիաներում գոյություն ունեցող տերմին է (public domain)։ Այն երբեմն թարգմանվում է «Հանրային սեփականություն», երբեմն՝ «Հանրային օգտագործում» բառակապակցություններով, արտահայտելով նույն բովանդակությունը Եվ առանց այդ տերմինի անհնար է խոսել մշակույթի ժառանգականության և Հանրային սեփականության օրենքների մասին, որոնք Հեղինակային իրավունքների մաս են կազմում «Բեռնի կոնվենցիա», ՀՀ «Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին օրենք»

Եվ վերջապես, այս հոդվածում առաջարկվող՝ կետ 3-ի դադարեցման մասին, որն առաջարկում է ոչ միայն իրավական, այլ մասնագիտական աբսուրդ։

Մեջբերում եմ կետը, որի գործողությունը առաջարկվում է դադարեցնել․

«3. Ֆիլմի ստեղծման մասին ֆիլմարտադրողի հետ կնքված պայմանագրով ֆիլմի նկատմամբ բացառիկ գույքային իրավունքներն անցնում են ֆիլմարտադրողին՝ վերջինիս կողմից ֆիլմի ստեղծման մասին պայմանագրի հիման վրա ստեղծագործական խմբի անդամներին վճարված հեղինակային վարձատրության (ռոյալթիի) դիմաց»։

Նախագծի հիմնավորումից մեջբերման շարունակություն․ «ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի դրույթներով արդեն իսկ առկա են նման գործընթացներ իրականցնելու համար անհրաժեշտ կարգավորումներ: Սույն կետի գործողությունը դադարեցնելը նպատակ է հետանդում հավասար պայմաններ ստեղծել բոլոր ֆիլմ ցուցադրողների համար՝ բացառելով որևէ մեկի արտոնյալ կարգավիճակը»:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի դրույթներով արդյո՞ո առկա են գործընթքացներ կինոարտադրության ոլորտում ստեղծագործական խմբից գույքային իրավունք վերցնելու- Օրենքի հիմնական նպատակներից մեկը հենց դա է ոլորտի կարգավորման պահանջներին տալ օրենքի ուժ։ Ֆիլմարտադրողը պետք է ֆիլմ արտադրի՝ առանց ստեղծագործական կազմից գույքային իրավունք ձեռք բերելու՞։ Ի՞նչ հիմքով է արտադրելու։ Ֆիլմերի ֆինանսավորման մրցույթներին մասնակցելու, կանոնակարգերում ներառված (այդ թվում և հենց Հիմնադրամի կանոնակարգում ներառված), գործընկեր ձեռք բերելու համար ամենակարևոր փաստաթղթերից մեկը սցենարի գույքային իրավունքն է։ Ֆիլմարտադրողը ֆիլմ է անելու առանց իրավունքների՞։ Ի՞նչ հիմքով է ֆիլմ անելու։ Համատեղ ատրադրողների հետ ի՞նչ իրավուքներ ենք կիսելու (Կոնվենցիա, հոդված 7): Անօրինական ֆիլմեր ե՞նք արտադրելու, առանց ստեղծագործական կազմի հետ պայմանագրերի՞։ Ի՞նչ տրամաբանությամբ՝ ոլորտի հիմքը կազմող փաստաթղթից դուրս է բերվում կինոարտադրության հիմքը կազմող ամենակարևոր պահանջը, որի վրա պետք է կանգնեն արտադրողներն ու ստեղծագործական խումբը՝ որպես հիմք։ Ինչո՞ւ ենք հետ գնում՝ առաջ գնալու և օրենսդարական դաշտում կինոարտադրություն իրականացնելու փոխարեն։ Առաջարկված քաոսի հետեւանքներն ուսումնասիրվե՞լ են ԿԳՄՍ նախարարաության կողմից։

Նախագծի հիմնավորումից մեջբերման շարունակություն․ «Սույն կետի գործողությունը դադարեցնելը նպատակ է հետանդում հավասար պայմաններ ստեղծել բոլոր ֆիլմ ցուցադրողների համար՝ բացառելով որևէ մեկի արտոնյալ կարգավիճակը»:

Որևէ հրաշքով հնարավոր չէ հասկանալ, թե ինչ կապ ունի ֆիլմ ցուցադրողների համար հավասար պայմանաները ֆիլմարտադրողների հիմքային պահանջի հետ, բացի նրանից, որ որևէ մեկը չի կարող ցուցադրել ֆիլմ, որի իրավունքներն ի սկզբանե ֆիլմարտադրողինը չեն։

Մնում է ասել․ ինչ լավ է, որ Օրենքի Հոդված 14, կետ 3-ի գործողությունը դադարեցնելու այս առաջարկը խախտում է Կինեմատոգրաֆիայի համատեղ արտադրության կոնվենցիայի Հոդված 7-ը (Որպեսզի մենք ունենանք իրավուքներ, մենք նախ և առաջ դրանք պետք է ձեռք բերենք) և հետևաբար Հոդված 14, կետ 3-ի գործողությունը չի կարող դադարեցվել։

Եթե մտադրություն չունենք ամբողջ կինոարտադրությունը նետել քաոսի մեջ, առաջարկում եմ վերադառնալ գործող Օրենքի ձևակերպումներին։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 12 - ՀՈԴՎԱԾ 14

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 12

Նախագծի այս հոդվածով առաջարկվում է դադարեցնել Օրենքի 21-րդ հոդվածի գործողությունը՝    Կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի պետական աջակցության ամբողջական հոդվածի գործողությունը, ինչը թե վերը նշված, թե այլ բազմաթիվ պատճառներով անընդունելի է։ 

Եվ միակ հիմանվորումն արված է մեկ տողով․ «Նշված աջակցության տեսակները պետք է կարգավորեն այլ ոլորտային իրավական ակտերով»։

Ինչպես և այս նախագծի բազմաթիվ կետերի փոփոխության հիմնավորումներում, այս հիմնավորումը ևս միայն մեխանիկական մոտեցումով է արված, պետք է արվեն այլ ակտերով։ որտե՞ղ են փաստարկները, որ պետք է արվեն այլ ակտերով և չեն կարող արվել կինեմատոգրաֆիայի ոլորտը կարգովորող Օրենքով; Ի՞նչ նպատակով և ի՞նչ պատասխանատվությամբ է այդքան կարևոր կետերի գործողությունը դադարեցվելու առաջարկ արվում, կա՞ հնարավոր հետևանքների վերլուծություն։ Եթե կա էլ, այն ներառված չէ այս փաստաթղթում; այսինքն՝ հիմնավորում չկա։ 

Հասկանալի չէ, թե ի՞նչ նպատակ է հետապնում ներդրումների մասնակից վերադարձի մեխանիզմը, եթե այս փաստաթղթի առաջարկի արդյունքում պետական աջակցությունը դառնում է մանիպուլիատիվ և կամայական, մաքսային գործընթացները չեն պարզեցվում, ֆիլմարտադրության նպատակով ՀՀ ժամանող անձինք չեն կարող մասնակցել ֆիլմի նկարահանումներին՝ առանց աշխատանքի թույլտվության, և վերջապես ինչի՞ է համար է ներդրումների մասնակից վերադարձի մեխանիզմը, եթե այս փաստաթղթի արդյունքում մասնավոր կինոարտադրությունը քայլելու է դեպի Սովետական Միություն կամ 2006 թվականի ՊՈԱԿ։ Հասկանալի չէ, թե ինչու է դադարեցվում կետ 5-ի գործողությունը, եթե ոչ ևս մեկ անգամ կինոարտադրողին վնաս հասցնելու նապտակով։ Եվ ինչու է դադարեցվում կետ 6-ը, երբ հենց դա պեքտ է շահագրգռեր հեռուստատեսություններին և կինոթատրոններին Ազգային ֆիլմեր ցուցադրել։

Պահանջում եմ «Կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի պետական աջակցությունը» հոդվածի գործողությունը չդադարեցնել։ Պահանջում եմ որևէ փոփոխություն՝ առանց հիմնավորման և հետագա զարգացումների վերաբերյալ վերլուծության՝ չանել։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 14․

Օրենքի 23-րդ հոդվածի 2-րդ մասում «շահառուներին տրամադրվում են» բառերը փոխարինել «օգտագործվում են» բառերով, իսկ «ազգային» բառից հետո լրացնել «և այլ» շաղկապով և բառով։

Դրամագլխի միջոցների բաշխումը կարգավորվում է ազգային մարմնի Հոգաբարձուների խորհրդի կողմից հաստատված ծրագրերով որտեղ նշվում են դրանց  ծախսման նպատակային ուղղությունները: Սույն կարգավորման առկայության պարագայում սահմանափակվում է ազգային մարմնի նպատակային ծրագրերի, այդ թվում շահառուներին տրամադրաման հնարավորությունը:

Այս առաջարկի հետւանքում կարող են առաջանալ կոռուպցիոն մեծ ռիսկեր։ Այս առաջարկը չունի ռազմավարական վերլուծություն, որ այդպիսի որոշումը ավելի ճիշտ է, քան Օրենքում ձևակերպված որոշումը՝ Դրամագլխի կառավարումից ստացված եկամուտները շահառուներին տրամադրել ազգային ֆիլմերի ստեղծման, տարածման և կինոժառանգության պահպանման նպատակով, բացառությամբ այդ եկամուտների 10 տոկոսը չգերազանցող գումարների, որոնք կարող են օգտագործվել ազգային մարմնի վարչակառավարչական ծախսերը ֆինանսավորելու նպատակով։  Նաև, հասկանալի չէ, թե ինչու է «Ազգային» բառից հետո առաջարկվում և այլն։ Այսինքն դրամագլուխը ֆինանսական միջոցներ պետք է տրամադրի ոչ հայկական ֆիլմերի՞ն։ Որտե՞ղ է վերլուծությունը հիմնավորումը, որ դա հայ կինոյի զարգացմանն ուղղված ռազամվարություն է։

Անհրաժեշտ եմ համարում վերադառնալ Օրենքի ձևակերպմանը։

Մեջբերում Օրենքից․ «Հոդված 23. Դրամագլխի հաշվին ֆինանսավորումը․

1. Դրամագլխի հաշվին կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի ֆինանսավորումն իրականացվում է խորհրդի հաստատած տարեկան ծրագրով՝ դրամագլխի կառավարմամբ ստացված եկամուտների տարեկան գումարների սահմաններում:

2. Դրամագլխի կառավարումից ստացված եկամուտները շահառուներին տրամադրվում են ազգային ֆիլմերի ստեղծման, տարածման և կինոժառանգության պահպանման նպատակով, բացառությամբ այդ եկամուտների 10 տոկոսը չգերազանցող գումարների, որոնք կարող են օգտագործվել ազգային մարմնի վարչակառավարչական ծախսերը ֆինանսավորելու նպատակով։

3. Դրամագլխի կառավարմամբ ստացված եկամուտների բաշխման կարգն ու ձևը, ֆինանսավորման ուղղությունները, սահմանաչափերն ու մասնաբաժինները, ինչպես նաև դրանց հաշվին ազգային մարմնի վարչակառավարչական ծախսերի ֆինանսավորման չափը հաստատում է խորհուրդը։

4. Դրամագլուխը կառավարելու նպատակով ազգային մարմինը բացում է հաշիվ կենտրոնական գանձապետարանում և վարում է առանձնացված հաշվառում՝ դրանց մասին տեղեկություններն արտացոլելով խորհրդին ներկայացվող հաշվետվություններում»:

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 15․

Այս նախագծով առաջարկվում է դադարեցնել Օրենքի 27-րդ հոդվածի գործողությունը դադարեցնել։ Հասկանալի չէ, թե ինչու է դուրս բերվում Օրենքի խախտման համար պատասխանատվության հոդվածը։ Կրկնվեմ, սա է ոլորտի փոստաթուղոը որով առաջնորդվելու է ոլորտը, և իրավունք ունի պատասխանատվության հոդված ունենալ Օրենքում։ Եթե Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգիրքը ամեն ինչ ներառեր, Կինեմատոգրաֆիայի Օրենքի կարիքը չէր լինի։

ՎԵՐՋԱԲԱՆ

Նախագծի այս մանրամասն վերլուծությունն արել եմ հետեւյալ իրավունքը վաստակելու համար․ պահանջում եմ Ի-դրաֆթում դրված նախագիծը չշարունակել։ Պահանջում եմ լիիրավ գործողության մեջ դնել գործող Օրենքը /ներառյալ Ծառայությունները Դրամաշնորհով փոխարինելու միակ հնարավոր օրինական մեխանիզմը/, որին սպասում ենք արդեն 5 տարի՝ ապահովելով իրավական օրինականություն և մշակութային ու բարոյական արդարություն։ Պետք է հիասթափեցնեմ, այս նախագիծը փոխել հնարավոր չէ, քանի որ հիսունից ավել կետերի 90 տոկոսը պետք է դուրս բերվի։ Դրա փոխարեն, Լեզվի վերաբերյալ դրույթը կարելի է փոփոխել առանձին։ Իսկ եթե Լիազորված մարմինը իսկապես ունի այլ խնդիրներ, որոնց լուծումները չեն գտնվում, մեկ անգամ չէ, որ առաջարկել ենք մեզ տրամադրել այդ խնդիրները և օրինական ու ոլորտին չվնասող լուծումներ փնտրել միասին՝ առանց շտապելու, վերլուծությունների և հետազոտությունների հիման վրա։

Հազարավոր ՀՀ քաղաքացիների մասնագիտական ապագան կախված է նաև Կինեմատոգրաֆիայի մասին ՀՀ Օրենքից։

Շնորհակալ եմ իմ գործընկերներին, հին և նոր։

Արմինե Անդա 

Ռեժիսոր, Պրոդյուսեր

Անիմացիայի գիլդիայի նախագահ

ՀՀ կինոգործիչների միության անդամ

ՀՀ և Եվրոպական կինոակադեմիաների անդամ

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 13

Նախագիծն առաջարկում է Օրենքի Հոդված 13-ի. 22-րդ հոդվածում՝ 3-րդ մասի գործողությունը դադարեցնել, ինչը բացարձակապես անընդունելի է։

Մեջբերում եմ Օրենքի 22-րդ հոդվածում՝ 3-րդ կետը․

«Պետական ֆինանսավորումն իրականացվում է ըստ ֆիլմի տարբեր կատեգորիաների համար Կառավարության հաստատած սահմանաչափերի և մասնաբաժնի, որոնք սահմանվում են առանձին՝ 1) խաղարկային, վավերագրական և անիմացիոն ֆիլմ անվանակարգերի համար. 2) լիամետրաժ ֆիլմ և կարճամետրաժ ֆիլմ տեսակների համար. 3) ֆիլմի զարգացման, արտադրության և հետարտադրության փուլերի համար. 4) ազգային ֆիլմ և այլ համատեղ արտադրության ֆիլմ կարգավիճակների համար. 5) դեբյուտային ֆիլմ, մանկապատանեկան ֆիլմ և այլ քվոտաների համար»։

Այս կետի գործողությունը դադարեցնելու որևէ հիմնավորում նախագծում չկա։  Փոխարենը, այս կետը Օրենքում ներառված է պետական ֆինանսավորման հիմնական ռազմավարական թիրախները կամայականության հույսին չթողնելու նպատակաով, քանի որ հենց դա է Օրենքի նպատակը՝ հիմնական թիրախներին ուղղված հիմնական ռազմավարություն։

Նախագիծն առաջարկում է շարադրել 4-րդ կետը հետևյալ խմբագրությամբ՝ «4)  Յուրաքանչյուր տարվա համար հատկացված պետական ֆինանսավորումը ամբողջությամբ չօգտագործելը հիմք չէ հաջորդ տարվա համար պետական ֆինանսավորման միջոցներ չնախատեսելու կամ պակաս նախատեսելու համար:»

Մեջբերում Օրենքից․ «4. Կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի ֆինանսավորման համար պետական բյուջեով նախատեսված միջոցները տվյալ տարվա ընթացքում ամբողջությամբ չօգտագործելը հիմք չէ հաջորդ տարվա պետական բյուջեով կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի ֆինանսավորման նպատակով միջոցներ չնախատեսելու կամ պակաս նախատեսելու համար»:

Վերաձեւակերպումը բացարձակապես հասկանալի չէ, հիմնավորում չունի։ Նույնը վերաբերվում է 5-րդ կետի վերաշարադրման առաջարկին։ ։

Քանի որ մեկնաբանությունները, որոնք ես տեղադրել եմ մարտի 16-ին ի-դրաֆթում, և որոնք պետք է որ արդեն հայտնված լինեին, չեն հայտնվել, և քանի որ ես նույնիսկ պասիվ մասում չեմ տեսնում իմ որոշ մեկանբանություններ, որոնք պետք է որ երևային, դրանք տեղադրում եմ երկրորդ անգամ, քանի որ վստահ չեմ, որ ներառված են; դրանք առնչվում են նախագծի Հոդված 6-9-ին։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 6-7

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 6.

 Օրենքի 11-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ կետերում «ղեկավարը՝ ի պաշտոնե» բառերից հետո լրացնել «կամ ներկայացուցիչը» բառերը:

Ղեկավարների ծանրաբեռնվածությունը հաշվի առնելով՝ նպատակահարմար է, որպեսզի ազգային մարմնի խորհրդի կազմում պետական մարմինների ղեկավարներից բացի ընդգրկվեն նաև  նրանց ներկայացուցիչները, ինչը կնպաստի խորհրդի աշխատանքների ավելի արդյունավետ կազմակերպմանը:

Նախագիծն այս կետով առաջարկում է Օրենքի 11-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ կետերում «ղեկավարը՝ ի պաշտոնե» բառերը փոխարինել «ներկայացուցիչը» բառով։

Այս առաջակը ազգային մարմնի խորհրդի կազմում պետական մարմինների ղեկավարների փոխարեն թույլ է տալիս ընդգրկել նրանց լիազորված ներկայացուցիչներին։

Կարծում եմ, ԿԳՄՍ նախարարը պետք է լինի խորհրդի նախագահը, և դա չի կարող փոխարինվել լիազորված ներկայացուցչով։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՀՈԴՎԱԾ 7.

Օրենքի 4-րդ գլուխը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ՝ «ԱԶԳԱՅԻՆ ՖԻԼՄԸ, ԿԻՆՈՌԵԵՍՏՐԸ ԵՎ ՖԻԼՄԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ»:

Օրենքի 4-րդ գլուխը «ԱԶԳԱՅԻՆ ՖԻԼՄԸ, ԿԻՆՈՌԵԵՍՏՐԸ, ՖԻԼՄԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՖԻԼՄԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԳՈՒՅՔԱՅԻՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ» վերնագրում գույքային իրավունքների բառակապակցության դուրս բերումը հասկանալի չէ, թե ինչ նպատակ ունի։ Ազգային ֆիլմը նաև գույքային իրավուքներ ունի, և դա է պատճառը որ Օրենքի Հոդված 14-ում հստակ գրված է թե ինչպես գույքային իրավունքը փոխանցվում ֆիլմարտադրողին։

Առաջարկվող նախագծից ընդհանրապես դուրս է բերված այդ կետը՝ ֆիլմարտադրողի կողմից գույքային իրավուքներ ձեռք բերելու կետը, որի հիմքով պետք է իրար հետ աշխատեն արտադրողն ու ստեղծագործական խումբը։ Ի՞նչ նպատակ ունի այս կետի դուրս բերումը, ՀՀ ինչ օրենքով է արտադրողը օրինակ զգեստների նկարչից գույքային իրավունք ձեռք բերելու։ Հեղինակային և հարակից իրավունքների Օրենքը ոլորտի անհարժեշտ իրավական դաշտը չի ապահովում, և հենց դրա համար է նաև Կինեմատոգրաֆիայի Օրենք ստեղծվել։ Հոդվածի վերնագիրը փոխելը, և ֆիլմարտադրողի կողմից ստեղծագործակաան կազմից գույքային իրավունքի ձեռքբերման պահանջի դուրս բերումն անընդունելի է և ունի դարձյալ անհասկանալի նպատակ։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՀՈԴՎԱԾ 8.

Նախագծի այս հոդվածն առաջարկում է Օրենքի 13-րդ հոդվածը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ՝

«1. Ազգային ֆիլմ է համարվում այն ֆիլմը, որը միաժամանակ բավարարում է հետևյալ բոլոր պայմաններին.

1) ֆիլմի ստեղծագործական խմբի կեսից ավելին Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի է.-

2) ֆիլմարտադրությանը մասնակցում է Հայաստանի Հանրապետությունում ռեզիդենտ կազմակերպություն.

3) ֆիլմի բնօրինակը հայերեն է, կամ Հայաստանի Հանրապետությունում բնակվող ազգային փոքրամասնություններից որևէ մեկի լեզվով, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ օտար լեզվի օգտագործումը ֆիլմում հանդիսանում է ստեղծագործական գաղափարի անբաժանելի մաս.

 2. Ազգային ֆիլմեր են համարվում նաև այն ֆիլմերը, որոնց գույքային իրավունքները փոխանցվել են Հայաստանի Հանրապետությանը կամ ազգային մարմնին:

3. Ազգային ֆիլմի կարգավիճակ տրվում է Լիազոր մարմնի որոշմամբ՝ Կառավարության կողմից սահմանված կարգով։»

Ազգային ֆիլմի սահմանման փոփոխության վտանգները․

Ա․ Ռեժիսորի կամ սցենարիստի ՀՀ քաղաքացի լինելու պահանջի դուրս բերումը «Ազգային ֆիլմ»-ի սահմանումից՝ ունի ռազմավարական վտանգ։ Նախ, ինչպես կարո՞ղ է Ազգային ֆիլմի ո՛չ ռեժիսորը, ո՛չ էլ սցենարիստը չլինել ՀՀ քաղաքացի։ Շատ երկրներում, ռեժիսորի քաղաքացի և նույնիսկ ռեզիդենտ լինելը պահանջ է (ինչին, օրինակ համաձայն եմ ես)։ Տվյալ երկրի ֆինասավորումը առաջին հերթին և մեծամասամբ իր երկրի քաղաքացիների համար է։ Քանի որ այլ երկրի քաաքացիները ֆինանսավորումներ ստանալու հնարավորություն ունեն նաև այն երկրներում, որի քաղաքացի են։ Եվ ռազմավարությունը, որը որդեգրել են ամենատարբեր երկրների Ազգային հիմնադրամների ստվար մեծամասնությունը, կառուցված է հենց այդ սկզբունքի վրա։ Ռեժիսորի կամ սցենարիստի ՀՀ քաղաքացի լինելը թույլ չի տալիս հիմնական ֆինանսավորումը տրամադրել այլ երկրի հեղինակների ֆիլմերին, սակայն նրանք կարողանում են դիմել նվազագույն մասնակցությամբ ֆիլմի դեպքում։ Եվ վերջապես, հայ ռեժիսորը կամ հայ սցենարիստն է պատմում Հայաստանում ծնված պատմություններ։

Բ․Կինոթատրունում ցուցադրության համար նախատեսված լինելը բխում է նաև Կինեմատոգրաֆիայի համատեղ արտադրության կոնվենցիայի պահանջներից (Հոդված 3, կետ «ա»):

Գ․ Գույքային իրավունքների փոխանցման մասին խոսելիս չի կարելի դուրս բերել «Ժառանգաբար փոխանցվել են» արտահայտությունը։ (Տես Հոդված 2, կետ 10-ի մեկնաբանությունը և Բեռնի կոնվենցիան)։

Դ․Հասկանալի չէ, թե ինչու է Ազգային ֆիլմի սահմանման մեջ նշվում, թե ում կողմից է այն տրվում, երբ դա կարող է արվել տվյալ մարմնի լիազորություններին վերաբերվող հոդվածում։ Սահմանումը չի կարող ներառել նման մանրամասն։ Սահմանումը սահմանում է, և վաղը կարող է փոխվել այն մարմինը, որն այն տալիս է։

Ե․Ֆիլմի բնօրինակը կարող է պահանջ ունենալ հայերեն լեզվի տոկոսային չափի մասին, որր կարող է լինել Մրցույթի Առավելագույն մասնակցությաn հայտերի պահանջ։ Ազգային ֆիլմի սահմանման մեջ այն ունի վտանգ։ Եթե հայ արտադրողը անգլերեն լեզվով ֆիլմ նկարահանի, այն Ազգային ֆիլմ չէ՞։

Զ․ Ռեզիդենտ թե Հայաստանում գրանցում ունեցող կազմակերպության վերաբերյալ առաջարկը, կարծում եմ, պետք է ուսումնասիրվի։

Առաջարկում եմ վերադառնալ Օրենքի սահմանմանը, իսկ լեզվի պահանջը կարելի է ներառել առավելագույն մասնակցությամբ ֆինանսավորման դիմելու պայմաններում․

Մեջբերում Օրենքից․ «Հոդված 13․ Ազգային ֆիլմը.

1. Ազգային ֆիլմ է համարվում կինոթատրոնում ցուցադրելու համար նախատեսված այն ֆիլմը, որը բավարարում է հետևյալ պայմանները.

1) ֆիլմի ստեղծագործական խմբի մեծամասնությունը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի է.

2) ֆիլմի սցենարի հեղինակը և (կամ) բեմադրող ռեժիսորը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի է.

3) ֆիլմարտադրությանը մասնակցում է Հայաստանի Հանրապետությունում պետական գրանցում ստացած ֆիլմարտադրողը։

2. Ազգային ֆիլմեր են համարվում նաև այն ֆիլմերը, որոնց գույքային իրավունքները ժառանգաբար համապարփակ իրավահաջորդության կարգով փոխանցվել են Հայաստանի Հանրապետությանը»։

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ․ ՀՈԴՎԱԾ 9

Նախագիծն առաջարկում է Օրենքի 14-րդ հոդվածում՝ 1-ին մասից հանել «Ազգային» բառը /ինչը նշանակում է, որ ոչ թե Ազգային ֆիլմերը, այլ ՀՀ վարձույթ մտած ցանկացած ֆիլմ պետք է մտնի հայկական կինոռեեստր; 2)       2-րդ մասում հանել «հանրային» բառը, որին հետեւելու է կինոժառանգության հանրային օգտագործման բացառումն ընդհանրապես; 3) 3-րդ մասի գործողությունը դադարեցնել, որն է ստեղծագործական խմբից գույքային իրավունք ֆիլմարտադրողի կողմից ձեռք բերելու դրույթը։

Մեջբերում եմ Օրենքը․ «Հոդված 14 1․ Ազգային ֆիլմերի, դրանց ստեղծագործական խմբի անդամների ու ֆիլմարտադրողների մասին տվյալները ազգային մարմինը հավաքում և գրանցում է կինոռեեստրում՝ Կառավարության սահմանած կարգով։ 2. Ֆիլմի պահպանությունը, հեղինակային իրավունքի ու հարակից իրավունքների պաշտպանությունը և կինոժառանգության հանրային օգտագործումը կազմակերպելու նպատակով ազգային ֆիլմի փաստաթղթերը, այդ թվում՝ ֆիլմի հիմնանյութերն ու ֆիլմի բնօրինակը հանձնվում են մշտական պահպանության՝ Կառավարության սահմանած կարգով։ 3. Ֆիլմի ստեղծման մասին ֆիլմարտադրողի հետ կնքված պայմանագրով ֆիլմի նկատմամբ բացառիկ գույքային իրավունքներն անցնում են ֆիլմարտադրողին՝ վերջինիս կողմից ֆիլմի ստեղծման մասին պայմանագրի հիման վրա ստեղծագործական խմբի անդամներին վճարված հեղինակային վարձատրության (ռոյալթիի) դիմաց»։

Այս հոդվածի փոփոխության ամբողջական առաջարկը և հիմնավորումը իրենցից ներկայացնում են իրավական աբսուրդ և ունեն մեծ վտանգներ։ Փաստարկները՝ ստորև։

Մեջբերում նախագծի հիմնավորումից․ «ՀՀ կառավարության 18.01.2024 թվականի N 92-Ն որոշմամբ սահմանվում է վարձութային վկայական տրամադրելու ընթացակարգը: Նույն որոշմամբ նաև սահմանված է, որ վարձութային վկայականը տրամադրելուց հետո ֆիլմերը մուտքագրվում են կինոռեեստր, ընդ որում, ինչպես ազգային ֆիլմերը, այնպես էլ բոլոր այլ ֆիլմերը: Սույն փոփոխությունը կատարվում է իրավական ակտերը միմյանց  համապատասխանեցնելու անհրաժեշտությունից ելնելով:

Առաջին, ոչ թե օրենքն է համապատասխանեցվում Կառավարության որոշումներին, այլ հակառակը։

Երկրորդ, կա Կառավարության երկու որոշում․ Վարձութային վկայական տրամադրելու և դրա գործողությունը դադարեցնելու, ֆիլմը դասակարգելու և ֆիլմի տարիքային սահմանափակման մասին նշում կատարելու կարգը հաստատելու մասին Կառավարության որոշումը (7 դեկտեմբերի 2023 թվականի N 2127-Ն), այսուհետ ՈՐՈՇՈՒՄ 1, և Կինոռեեստրը վարելու և Ազգային ֆիլմի փաստաթղթերը մշտական պահպանության հանձննելու կարգը հաստատելու մասին կառավարության որոշումը (18 հունվարի 2024 թվականի N 92-Ն), այսուհետ Որոշում 2: ՈՐՈՇՈՒՄ 2-ում, ինպես և Օրենքում խոսվում է միայն Ազգային ֆիլմերի մասին։ ՈՐՈՇՈՒՄ 1-ի ո՞ր դրույթն է պարտադրում Հայաստանի Հանրապետութոյւն մտած ցանկացած ֆիլմ մուտքագրել կինոռեեստր, երբ կինոռեեստրը ստեղծվել է Ազգային ֆիլմերի հաշվառման և պահպանման համար, հասկանալի չէ։ Այդպիսի դրույթ այս կետի հիմնավորման մեջ նշված չէ, և այն «չի գտնվում»։ Նույնիսկ եթե գտնվեր, ավելի ուշ հատատված ՈՐՈՇՈՒՄ 2-ը, ինչպես և Օրենքը, խոսում են միայն Ազգային ֆիլմի մասին։

Ի՞նչ է ստացվում, որ սկզբում այս նախագծով հանում ենք «Ազգային» բառը Կառավարության որոշմանը համապատասխանեցնելու համար (ի դեպ առանց ապացույցի, որ չի համապատասխանում), հետո փոխում ենք Կառավարության որոշումները, որ դրանք համապատասխանեն օրենքին։ Եվ այդպես անվե՞րջ։

Մեջբերման շարունակություն․ «Հանրային օգտագործում» տերմինը իրավական առումով պատշաճ ձևակերպում չէ, և դրա կիրառումը չի

ապահովում իրավական որոշակիության պահանջը»:

Նախագծի հիմնավորումից մեջբերման շարունակություն․ «Հանրային օգտագործում» տերմինը իրավական առումով պատշաճ ձևակերպում չէ, և դրա կիրառումը չի ապահովում իրավական որոշակիության պահանջը․․․»։

«Հանրային օգտագործում» տերմինը Հեղինակային իրավունքի միջազգային կոնվենցիաներում գոյություն ունեցող տերմին է (public domain)։ Այն երբեմն թարգմանվում է «Հանրային սեփականություն», երբեմն՝ «Հանրային օգտագործում» բառակապակցություններով, արտահայտելով նույն բովանդակությունը Եվ առանց այդ տերմինի անհնար է խոսել մշակույթի ժառանգականության և Հանրային սեփականության օրենքների մասին, որոնք Հեղինակային իրավունքների մաս են կազմում «Բեռնի կոնվենցիա», ՀՀ «Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին օրենք»

Եվ վերջապես, այս հոդվածում առաջարկվող՝ կետ 3-ի դադարեցման մասին, որն առաջարկում է ոչ միայն իրավական, այլ մասնագիտական աբսուրդ։

Մեջբերում եմ կետը, որի գործողությունը առաջարկվում է դադարեցնել․

«3. Ֆիլմի ստեղծման մասին ֆիլմարտադրողի հետ կնքված պայմանագրով ֆիլմի նկատմամբ բացառիկ գույքային իրավունքներն անցնում են ֆիլմարտադրողին՝ վերջինիս կողմից ֆիլմի ստեղծման մասին պայմանագրի հիման վրա ստեղծագործական խմբի անդամներին վճարված հեղինակային վարձատրության (ռոյալթիի) դիմաց»։

Նախագծի հիմնավորումից մեջբերման շարունակություն․ «ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի դրույթներով արդեն իսկ առկա են նման գործընթացներ իրականցնելու համար անհրաժեշտ կարգավորումներ: Սույն կետի գործողությունը դադարեցնելը նպատակ է հետանդում հավասար պայմաններ ստեղծել բոլոր ֆիլմ ցուցադրողների համար՝ բացառելով որևէ մեկի արտոնյալ կարգավիճակը»:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի դրույթներով արդյո՞ո առկա են գործընթքացներ կինոարտադրության ոլորտում ստեղծագործական խմբից գույքային իրավունք վերցնելու- Օրենքի հիմնական նպատակներից մեկը հենց դա է ոլորտի կարգավորման պահանջներին տալ օրենքի ուժ։ Ֆիլմարտադրողը պետք է ֆիլմ արտադրի՝ առանց ստեղծագործական կազմից գույքային իրավունք ձեռք բերելու՞։ Ի՞նչ հիմքով է արտադրելու։ Ֆիլմերի ֆինանսավորման մրցույթներին մասնակցելու, կանոնակարգերում ներառված (այդ թվում և հենց Հիմնադրամի կանոնակարգում ներառված), գործընկեր ձեռք բերելու համար ամենակարևոր փաստաթղթերից մեկը սցենարի գույքային իրավունքն է։ Ֆիլմարտադրողը ֆիլմ է անելու առանց իրավունքների՞։ Ի՞նչ հիմքով է ֆիլմ անելու։ Համատեղ ատրադրողների հետ ի՞նչ իրավուքներ ենք կիսելու (Կոնվենցիա, հոդված 7): Անօրինական ֆիլմեր ե՞նք արտադրելու, առանց ստեղծագործական կազմի հետ պայմանագրերի՞։ Ի՞նչ տրամաբանությամբ՝ ոլորտի հիմքը կազմող փաստաթղթից դուրս է բերվում կինոարտադրության հիմքը կազմող ամենակարևոր պահանջը, որի վրա պետք է կանգնեն արտադրողներն ու ստեղծագործական խումբը՝ որպես հիմք։ Ինչո՞ւ ենք հետ գնում՝ առաջ գնալու և օրենսդարական դաշտում կինոարտադրություն իրականացնելու փոխարեն։ Առաջարկված քաոսի հետեւանքներն ուսումնասիրվե՞լ են ԿԳՄՍ նախարարաության կողմից։

Նախագծի հիմնավորումից մեջբերման շարունակություն․ «Սույն կետի գործողությունը դադարեցնելը նպատակ է հետանդում հավասար պայմաններ ստեղծել բոլոր ֆիլմ ցուցադրողների համար՝ բացառելով որևէ մեկի արտոնյալ կարգավիճակը»:

Որևէ հրաշքով հնարավոր չէ հասկանալ, թե ինչ կապ ունի ֆիլմ ցուցադրողների համար հավասար պայմանաները ֆիլմարտադրողների հիմքային պահանջի հետ, բացի նրանից, որ որևէ մեկը չի կարող ցուցադրել ֆիլմ, որի իրավունքներն ի սկզբանե ֆիլմարտադրողինը չեն։

Մնում է ասել․ ինչ լավ է, որ Օրենքի Հոդված 14, կետ 3-ի գործողությունը դադարեցնելու այս առաջարկը խախտում է Կինեմատոգրաֆիայի համատեղ արտադրության կոնվենցիայի Հոդված 7-ը (Որպեսզի մենք ունենանք իրավուքներ, մենք նախ և առաջ դրանք պետք է ձեռք բերենք) և հետևաբար Հոդված 14, կետ 3-ի գործողությունը չի կարող դադարեցվել։

Եթե մտադրություն չունենք ամբողջ կինոարտադրությունը նետել քաոսի մեջ, առաջարկում եմ վերադառնալ գործող Օրենքի ձևակերպումներին։ 

Նախաբան

Որպես կինոարտադրության ոլորտում և միջազգային համատեղ արտադրություններում երկարամյա փորձ ունեցող մասնագետ, ծանոթացել եմ առաջարկվող փոփոխությունների հիմնավորումներին։ Ցավոք, ներկայացված փաստաթուղթը չի տալիս խորքային վերլուծություն այն մասին, թե ինչպես են այս փոփոխությունները բարելավում օրենքը, ինչպես նաև հակասում է ՀՀ մի շարք օրենքների և միջազգային կոնվենցիաների, մասնավորապես «Կինեմատոգրաֆիական համատեղ արտադրության մասին» Եվրոպայի խորհրդի կոնվենցիային։

Այստեղ մաս-մաս տեղադրում եմ իմ առաջարկները, միևնույն ժամանակ կցում եմ ամբողջական pdf ֆայլը։

Հոդված 1. («Կինեմատոգրաֆիայի մասին» 2021 թվականի հունիսի 30-ի ՀՕ-302-Ն օրենքի 2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի գործողությունը դադարեցնել)։

Դեմ եմ այս մասի գործողության դադարեցմանը։ Եթե անգամ ՀՀ Սահմանադրության 5-րդ հոդվածով արդեն իսկ սահմանված է իրավական նորմերի աստիճանակարգությունը և միջազգային պայմանագրերի առաջնահերթությունը, նպատակահարմար եմ գտնում այդ դրույթը պահպանել նաև «Կինեմատոգրաֆիայի մասին» օրենքում։ Քանի որ ներկայումս ակնկալվում են սահմանադրական փոփոխություններ, կարևոր է, որ միջազգային համագործակցության և համատեղ արտադրության համար հիմնարար հանդիսացող այս սկզբունքը ամրագրված լինի նաև կինոյի մասին ոլորտային օրենքում։ Սա կապահովի լրացուցիչ իրավական կայունություն և հստակություն միջազգային գործընկերների համար՝ անկախ հնարավոր սահմանադրական բարեփոխումներից։

Հոդված 2 (Օրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մաս) Առաջարկվում է դադարեցնել 2-րդ կետի գործողությունը, որը սահմանում է «Աջակցող» հասկացությունը։ Նպատակահարմար է այս կետը պահպանել օրենքում, քանի որ այն վերաբերում է օրենքի հիմնարար առանցքին։ Պետությունը հանդիսանում է կինոարտադրության ոլորտի աջակցող՝ դրամաշնորհների տրամադրման սկզբունքներով, և «Աջակցողի» բնորոշումը՝ որպես անձ, որը միջոցներ է հատկացնում առանց գործընթացներին միջամտելու և գույքային իրավունքներ ձեռք բերելու, առանցքային է։

Հոդված 2 (Օրենքի 3-րդ հոդվածի 4-րդ կետ) Կարևոր է, որպեսզի պահպանվի «անձեռնմխելի կապիտալ» հասկացությունը։ Սա անհրաժեշտ նախապայման է, որը կանխարգելում է դրամագլխի միջոցների ուղղումը այլ գործունեության։

Հոդված 2 (Օրենքի 3-րդ հոդվածի 9-րդ կետ) Կինոթատրոններ հասկացողության վերաբերյալ։Եթե 50 դիտողի ապահովումը համարվում է մեծ թիվ, առաջարկում եմ այն իջեցնել, բայց նշել հստակ սահման՝ օրինակ՝ առնվազն 30 դիտող։ Սա թույլ կտա, որ մի քանի հոգով ցուցադրության կազմակերպումը չդիտվի որպես կինոթատրոնային ցուցադրում, և փոքր միջոցառումների դեպքում չառաջանա վկայականի անհիմն պահանջ։

Հոդված 2 (Օրենքի 3-րդ հոդվածի նոր 36-րդ կետ) Առաջարկում եմ ավելացնել «տրամադրվող ֆինանսական աջակցություն» ձևակերպումը։ Տրամադրվող ֆինանսավորման աջակցության (դրամաշնորհային) մեխանիզմը օրենքի կարևորագույն մասերից մեկն է։

Հոդված 3 (Օրենքի 7-րդ հոդվածի 2-րդ կետ) Այս կետի դադարեցումը համարում եմ անհիմն։ Կարևոր է օրենքում պահպանել դրույթը, որ կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի ֆինանսավորումը Կառավարության լիազորությունն է, և ոչ թե որևէ այլ մարմնի։

Հոդված 4 (Օրենքի 9-րդ հոդվածի 1-ին մաս) Խստորեն առարկում եմ «կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի հեղինակների գույքային իրավունքները կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարում» ձևակերպման դեմ։

• Անհասկանալի է, թե ինչ է սա նշանակում և ովքեր են այս դեպքում համարվում «հեղինակներ»։ Ըստ գործող կարգի, ստեղծագործողների հեղինակային թիմի գույքային իրավունքները պայմանագրով փոխանցվում են պրոդյուսերական ընկերությանը՝ արտադրությունն ու դիստրիբյուցիան իրականացնելու համար։
• Ի՞նչ է նշանակում կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարում։ Եթե ստեղծագործական թիմի ռոյալթիների հավաքագրումը և բախշումն է, ապա ինչպես է դա իրականացվելու, եթե դիստրիբյուցիոն պայմանագրերը կնքվում են պրոդյուսրերական ընկերության հետ։ Եթե Ազգային մարմինը ստանձնի այս գործառույթը, ստացվում է, որ այն խլում է պրոդյուսերական ընկերությունների դերը և անհասկանալի է, թե ինչպե՞ս է սահմանազատվելու պրոդյուսերի սեփականության իրավունքը և «կոլեկտիվ կառավարումը»։ Սա լրջորեն կվնասի միջազգային դիստրիբյուցիային, որտեղ իրավունքների միակ իրավատերը պետք է լինի պրոդյուսերը։
• Այս կետը դեմ է կոնվենցիային, որտեղ նշվում է որ ֆիլմերի իրավատերերը կարող են լինել միայն արտադրող/պրեսյուսերական ընկերությունները։ Դրա առկայությունը լրջորեն կվնասի ֆիլմերի համատեղ արտադրություններին և միջազգային դիստրիբյուցիային։
• Կենտրոնացված կառավարումը կխոչընդոտի հայկական ֆիլմերի մրցունակությանը և կբարդացնի օտարերկրյա ներդրումների ներգրավումը։
• «Պետական մշակութային քաղաքականության նպատակներին համահունչ լինելը» կարող է դառնալ գործիք՝ սահմանափակելու ստեղծագործողի անկախությունը։
• Նման խմբագրումը կարող է լինել միայն հեղինակների կամավոր համաձայնության դեպքում և չի կարող պարտադիր լինել բոլորի համար։

Հոդված 5 (Օրենքի 10-րդ հոդվածի 2-րդ մաս) Կտրականապես դեմ եմ այս կետի դադարեցմանը։ Ազգային մարմինը պետք է մնա որպես աջակցող և չպետք է ձեռք բերի գույքային իրավունքներ կամ իրականացնի ձեռնարկատիրական գործունեություն։ Սա օրենքի և համատեղ արտադրության եվրոպական կոնվենցիայի հիմքն է։ Հակառակ դեպքում ստեղծվում են մեծ կոռուպցիոն ռիսկեր, երբ ֆինանսավորող մարմինը դառնում է նաև արտադրող։

Հոդված 7 (Օրենքի 4-րդ գլուխ և 13-րդ հոդված) Վերնագրից «ՖԻԼՄԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ԳՈՒՅՔԱՅԻՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ» հանելը համարում եմ անհիմն և արտադրողի իրավունքների ոտնահարում։ ՆՈՐ ԱՌԱՋԱՐԿ։ Առաջարկում եմ օրենքի 13-րդ հոդվածում ավելացնել նոր կետ, որտեղ հստակ կամրագրվի, որ ազգային ֆիլմի գույքային իրավունքները պետք է պատկանեն Հայաստանի Հանրապետությունում պետական գրանցում ստացած ֆիլմարտադրողին։ Սա անհրաժեշտ է տեղական արտադրողի շահերը պաշտպանելու և իրավական հստակություն հաստատելու համար։

Հոդված 7 (13-րդ հոդված, լեզվի հարցը) Լեզվի պահանջի վերաբերյալ առաջարկում եմ հետևյալ վերաշարադրանքը. «Ֆիլմի բնօրինակը հայերեն է... բացառությամբ այն դեպքերի, երբ օտար լեզվի օգտագործումը ստեղծագործական գաղափարի անբաժանելի մաս է, ինչպես նաև երբ օտար լեզուն բխում է ֆիլմի համատեղ արտադրության և դիստրիբյուցիայի պահանջներից։ Բացառության դեպքերում արտադրողը պարտավորվում է ստեղծել նաև ֆիլմի լիարժեք հայերեն թարգմանությամբ տարբերակը»։

Հոդված 9 (Օրենքի 14-րդ հոդվածի 3-րդ մաս) Կտրականապես դեմ եմ այս կետի դադարեցմանը։ Բացառիկ գույքային իրավունքների անցումը արտադրողին՝ վճարված ռոյալթիի դիմաց, միջազգային ընդունված փորձ է։ Սրա բացառումը կպարալիզացնի կինոարտադրությունը և կբացառի համատեղ արտադրությունները, ինչպես նաև հայկական ֆիլմերի ներկայությունը միջազգային աշխարհում։

Հոդված 19 - ՆՈՐ ԱՌԱՋԱՐԿ (Համատեղ արտադրության նախնական կարգավիճակ)  

1․ Վավերագրական ֆիլմերի նկարահանումները հաճախ սկսվում են շատ ավելի վաղ, քան ֆինանսական պլանների ամփոփումըж Հատկապես վավերագրության մեջ և երբեմնն նաև այլ նախագծերում համատեղ արտադրողները կարող են հաստատվել/փոփոխվել նկարահանումները սկսելուց հետո, ինչից հետո կարիք կարող է առաջանալ դիմել կարգավիճակի նախնական տրամադրման։

Առաջարկում եմ մտցնել բացառություն. «Վավերագրական ֆիլմերի դեպքում և այլ նախագծերում միջազգային նոր համաարտադրողների ներգրավման դեպքում կարող են դիմել նախնական կարգավիճակի համար նաև նկարահանումները սկսելուց հետո»։

2․ Հոդված 19.2 (2-րդ կետ) Վերջնական կարգավիճակի փուլում սցենարի պահանջը անհիմն է, քանի որ ֆիլմն արդեն ավարտված է։ Այս փուլում պետք է ստուգվի ծախսերի աուդիտը և ստեղծագործական միավորների համապատասխանությունը։

Հոդված 13 (Օրենքի 22-րդ հոդված) 3-րդ մասի դադարեցման համար չկան հիմնավորումներ։ 5-րդ կետի փոփոխությունը ձևակերպված է անհասկանալի. եթե սա նշանակում է, որ գումարը պետք է ծախսվի մինչև 1-ին եռամսյակի ավարտը, ապա դա հակասում է հիմնադրամների մասին օրենքին, քանի որ հիմնադրամները չունեն գումարը տվյալ տարում ծախսելու պարտադրանք։ Եթե վերաբերվում է չծախսվախ գումարի փոխանցմանը դրամագլխի կապիտալին, ապա առարկություն չունեմ, բայց խնդրում եմ ձևակերպումը հստակեցնել։

Հոդված 14 (Օրենքի 23-րդ հոդվածի 2-րդ մաս) Դեմ եմ առաջարկվող փոփոխությանը, քանի որ դրամագլխի գումարների ծախսման նպատակն է արտադրողների (այս դեպքում շահառուների) և ոլորտի աջակցությունը անկախ մրցութային հիմունքներով, իսկ այս փոփոխությունը առաջացնում է գումարների ծախսման բաց, կոռուպցիոն դաշտ։ Դեմ եմ «այլ» շաղկապի օգտագործմանը, քանի որ այն ստեղծում է կոռուպցիոն դաշտ և կամայական ֆիլմերի ֆինանսավորման վտանգ։ Քանի որ համատեղ արտադրության ֆիլմերի աջակցությունը թույլատրելի է օրենքի սահմանում, բայց համատեղ արտադրության ֆիլմերը պարտադիր չէ, որ լինեն ՛ազգային", առաջարկում եմ ավելացնել ՛և համատեղ արտադրությամբ սույն օրենքին համապատասխանող" արտահայտությունը։

Հոդված 26 ՆՈՐ ԱՌԱՋԱՐԿ (Համատեղ արտադրություն) Համատեղ արտադրություն հոդվածը առավել համապատասխանեցնելու համար «Կինեմատոգրաֆիական համատեղ արտադրության մասին» Եվրոպայի խորհրդի կոնվենցիային, ըստ որի համարտադրող ընկերությունները հանդիսանում են ֆիլմի իրավունքների համասեփականատերերը, ինչպես նաև հնարավորություն տալու կոնվենցիայի օգտվել նաև հնարավոր միայն ֆինանսական համարտադրությունից, առաջարկում եմ։ .

• 1-ին կետի 3-րդ ենթակետում. «Համատեղ արտադրություն պայմանագիրը պարտադիր սահմանում է, որ յուրաքանչյուր համաարտադրող պետք է հանդիսանա ֆիլմի գույքային իրավունքների համասեփականատեր՝ իր ներդրմանը համամասնորեն»։
• Ավելացնել 4-րդ ենթակետ. «Համատեղ արտադրության կողմերից մեկի ներդրումը կարող է լինել բացառապես ֆինանսական»։

Հոդված 16. Օրենքի 28-րդ հոդվածի վերաբերյալ նշված է, որ ՀՀ կառավարության 18.01.2024 թվականի N 92-Ն որոշմամբ սահմանվում է վարձութային վկայական տրամադրելու ընթացակարգը, սակայն անհասկանալի է ինչպե՞ս է որոշվում, թե ո՞ր կազմակերպությունն է տրամադրում վկայականը, և որոնք են այդ կազմակերպության որակական ու մասնագիտական հատկանիշները։ Այս գործառույթի ներկա մենաշնորհումը մեկ ՍՊԸ-ի ձեռքում պարունակում է կոռուպցիոն մեծ ռիսկ և մասնագիտական անպատասխանատվություն։ Առաջարկում եմ այս կետում սահմանել «Վարձույթային վկայական» տրամադրող կազմակերպության որակական և մասնագիտական չափանիշներ և սահմանել մրցութային ընտրություն՝ բացառելով մենաշնորհային դիրքը։

Եզրակացություն

Կոչ եմ անում վերանայել նշված կետերը՝ պահպանելով այն հիմնարար սկզբունքները, որոնց վրա հենված է անկախ կինոարտադրությունը և այս օրենքը ի սկզբանե։ Օրենքի առաջարկվող փոփոխությունները պետք է միտված լինեն արտադրողի պաշտպանվածությանը և միջազգային համագործակցության ընդլայնմանը։ Օրենքը պետք է լինի գործիք ստեղծագործողին աջակցելու, այլ ոչ թե նրա իրավունքները սահմանափակելու համար։Ազգային մարմնի կողմից արտադրողի իրավունքների կառավարման կամ ձեռնարկատիրական գործունեության ցանկացած փորձ հարվածելու է ոլորտի թափանցիկությանը և հեղինակների անկախությանը, ինչպես նաև միջազգային առաջխաղացմանը։

Գույքային իրավունքների որևէ կերպ ֆինանսավորող մարմնին կամ հիմնադրամին փոխանցելն աընդունելի է

Օրենքի փոփոխությունների առաջարկում կա անօրինական հասկացություն, որը մի քանի անգամ կրկնվում է ընթացքում․ գույքային իրավունքի պատկանելը պետությանը կամ ազգային մարմնին։ Այսպիսով՝

Հոդված 4. Օրենքի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասում առաջարկվում է անընդունելի տարբերակ՝

«1) հանդիսանում է կինեմատոգրաֆիայի ոլորտի հեղինակների գույքային իրավունքները կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարող կազմակերպություն.»:

Չի կարող ժողովրդավարական երկրում լինել որևէ կազմակերպություն, որն իրավունք ունի կոլեկտիվ կառավել հեղինակների գույքային իրավունքները․ հեղինակների գույքային իրավունքները կարող են պատկանել հեղինակներին և ֆիլմարտադրող կազմակերպություններին ինչպես երկրի ներսում, այպես էլ համատեղ՝ երկրից դուրս գործընկերների հետ, որը յուրաքանչյուր ֆիլմի դեպքում կլինի և պետք է լինի տարբեր։

Հոդված 8. Օրենքի 13-րդ հոդվածը շարադրել հետևյալ խմբագրությամբ՝

 2. Ազգային ֆիլմեր են համարվում նաև այն ֆիլմերը, որոնց գույքային իրավունքները փոխանցվել են Հայաստանի Հանրապետությանը կամ ազգային մարմնին:

Նույն մեկնաբանությունը․ գույքային իրավունքը չի կարող պատկանել ո՛չ ՀՀ-ին, ո՛չ էլ ազգային մարմնին, քանի որ մենք ժողովրդավարական երկիր ենք։

Այս կետերը հակասում են ստեղծագործական ազատության ժամանակակից ժողովրդավարական ստանդարտներին։