28.10.2025
Առաջարկություն նախագծի վերաբերյալՆախագծի անվանումը
ՀՀ կառավարության 2021 թ. նոյեմբերի 18-ի N 1902-Լ որոշմամբ հաստատված 2021-2026 թվականների գործունեության միջոցառումների ծրագրի հավելված №1-ի 5-րդ «Շրջակա միջավայրի նախարարություն» բաժնի 2-րդ կետի շրջանակներում նախատեսվող «Բուսական աշխարհի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին և հարակից օրենքների փոփոխությունների (նախագծերի փաթեթ) ընդունման վերաբերյալ առաջարկություն։
1. Հիմնավորում
Հայաստանի Հանրապետությունում բուսական աշխարհի օբյեկտների պահպանությունը, օգտագործումը և վերահսկողությունը դեռևս լիարժեք չեն համապատասխանում միջազգային չափանիշներին և ԵՄ բնապահպանական դիրեկտիվների պահանջներին։ Գործող իրավական դաշտը՝ չնայած առկա հիմքերին, ունի մի շարք խնդիրներ՝ կապված բուսատեսակների օգտագործման կարգավորման, վարչարարական վերահսկողության և պատժիչ մեխանիզմների թուլության հետ։
Վայրի բուսատեսակների անկառավարելի հավաքման, դեղաբույսերի և մթերային բույսերի ոչ կշռադատված օգտագործման հետևանքով խախտվում են էկոհամակարգերի հավասարակշռությունները, նվազում են բուսատեսակների պոպուլյացիաները և վտանգվում են որոշ տեսակների գոյությունը։ Այս պայմաններում անհրաժեշտ է օրենքների փաթեթի ընդունում՝ ապահովելու բուսական աշխարհի կայուն օգտագործման և պահպանության իրավական կարգավորումը։
2. Նպատակներ
• Համահունչ դարձնել բուսական աշխարհի պահպանության և օգտագործման ոլորտը ԵՄ բնապահպանական դիրեկտիվներին և միջազգային կոնվենցիաներին։
• Կարգավորել Կարմիր գրքում գրանցված բույսերի տեսակների օգտագործման իրավական դաշտը՝ սահմանելով հստակ վարչական ընթացակարգեր։
• Բարձրացնել պետական վերահսկողության արդյունավետությունը՝ նվազեցնելով ավելորդ վարչարարությունը։
• Նվազեցնել բնապահպանական իրավախախտումները՝ ամրապնդելով վարչաիրավական պատասխանատվությունը։
• Ապահովել բուսական ռեսուրսների պահպանման և կայուն օգտագործման հավասարակշռությունը՝ համատեղելով էկոլոգիական և տնտեսական շահերը։
3. Խնդիրներ
• Բուսական ռեսուրսների օգտագործման թույլտվությունների և հաշվառման կարգը հնացած է և չունի միասնական թվայնացված համակարգ։
• Բույսերի հավաքման, վաճառքի և արտահանման գործընթացներում բացակայում են հստակ վերահսկողության մեխանիզմներ։
• Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ գործող դրույթները չեն ապահովում պատշաճ կանխարգելիչ ազդեցություն։
• Պետական և համայնքային մարմինների միջև լիազորությունների բաշխման հստակ սահմանում չկա։
4. Առաջարկվող միջոցառումներ4.1 Օրենսդրական փոփոխություններ
• «Բուսական աշխարհի մասին» ՀՀ օրենքում՝ հստակեցնել բույսերի օգտագործման թույլտվությունների տրամադրման, վերահսկման և հաշվառման կարգը։
• Սահմանել Կարմիր գրքի բույսերի տեսակների պահպանության հատուկ ռեժիմ և թվային մոնիթորինգային բազա։
• «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգիրք»՝ ամրապնդել պատժիչ դրույթները բույսերի ապօրինի հավաքման և վաճառքի համար։
• «ՀՀ Հարկային օրենսգիրք» և «Պետական տուրքի մասին» օրենքներ՝ սահմանել նոր պետական տուրքի տեսակներ և հարկային արտոնություններ բուսաբանական վերարտադրություն իրականացնողներին։
4.2 Կառավարման և վերահսկողության բարելավում
Ստեղծել Բուսական ռեսուրսների մոնիթորինգային կենտրոն՝ շրջակա միջավայրի նախարարության ենթակայությամբ։ Համայնքային մակարդակում ապահովել հաշվառման համակարգ և տվյալների փոխանակում պետական կառույցների միջև։ Մշակել պետական-մասնավոր համագործակցության ձևաչափեր՝ կայուն բուսահումքային արտադրության համար։
4.3 Տեղեկատվական և կրթական բաղադրիչ
Կազմակերպել իրազեկման և ուսուցման ծրագրեր՝ բնակչության շրջանում ձևավորելով պատասխանատու վերաբերմունք բնության և բուսական աշխարհի նկատմամբ։ Համագործակցել գիտական և հասարակական կառույցների հետ՝ բուսական աշխարհի տվյալների հավաքագրման և վերլուծության նպատակով։
5. Ակնկալվող արդյունքներ
• Բուսական աշխարհի պահպանման և օգտագործման ոլորտը կհամապատասխանի ԵՄ բնապահպանական դիրեկտիվներին։
• Կվերացվեն վարչարարական խոչընդոտները՝ ապահովելով թափանցիկ և արդյունավետ ընթացակարգեր։
• Կուժեղանա վերահսկողությունը և կնվազեն ապօրինի հավաքման դեպքերը։
• Կբարելավվի բուսական բազմազանության վիճակը և կթուլանան էկոլոգիական ռիսկերը։
• Կզարգանա միջգերատեսչական համագործակցությունը և միջազգային աջակցությունը բնապահպանական ծրագրերին։
6. Ընդհանուր ազդեցություն
Նախագծերի փաթեթի ընդունումը թույլ կտա ապահովել ՀՀ բնապահպանական քաղաքականության համակարգվածությունը, բարձրացնել պետական կառավարման արդյունավետությունը և ամրապնդել միջազգային համագործակցությունը։ Սա կնպաստի բուսական աշխարհի պահպանման և օգտագործման ոլորտում կայուն զարգացման և միջազգային վստահության բարձրացմանը։
