ՀՀ կառավարության 2021 թվականի

                                                          --------------   --- -ի N ----- - Լ որոշում

  ՀՀ երիտասարդական պետական քաղաքականության 2021-2025 թթ. ռազմավարություն

 

 Ներածություն

ՀՀ Երիտասարդական պետական քաղաքականությունը Հայաստանի Հանրապետության պետական քաղաքականության բաղկացուցիչ մասն է և ունի ռազմավարական նշանակություն:

Երիտասարդական պետական քաղաքականությունը կոչված է ստեղծելու իրավական միջավայր և ապահովելու անհրաժեշտ ռեսուրսներ երիտասարդության ներուժի բացահայտման, համակողմանի զարգացման, ինքնահաստատման և ինքնադրսևորման համար: Երիտասարդական պետական քաղաքականությունն առաջնահերթությունների, ծրագրերի, միջոցառումների և մեխանիզմների համակարգ է, որն ուղղված է հանրային կյանքին և պետականաշինությանը երիտասարդության մասնակցության խրախուսմանը, երիտասարդների ներուժի բացահայտմանը, սոցիալականացման, ինքնաիրացման, ներգրավման ու զարգացման անհրաժեշտ պայմանների ստեղծմանը և մեխանիզմների խթանմանը` միտված Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ամրապնդմանը, սոցիալ-տնտեսական ու մշակութային կյանքի զարգացմանը, ինչպես նաև, որպես երջանիկ անհատ ու հասարակության իրավագիտակից, պատասխանատու և պետականակիր քաղաքացու կայացմանն ու իրացմանը:

Երիտասարդական պետական քաղաքականության 2021-2025 թթ. ռազմավարությունը (այսուհետ` Ռազմավարություն) սահմանում է երիտասարդական քաղաքականության գերակա ուղղությունները, սուբյեկտները, ռազմավարական նպատակները և գործողությունները:

Ռազմավարությունը բաղկացած է նկարագրական հատվածից և գործողությունների ծրագրից (Հավելված 1)։ Նկարագրական հատվածի առաջին բաժնում ներկայացված են Ռազմավարության շրջանակներում օգտագործված եզրույթները և սկզբունքները, սահմանված է Ռազմավարության տեսլականը, ներկայացված են երիտասարդության առկա իրավիճակի վերլուծությունը և Ռազմավարության կապն այլ իրավական ակտերի հետ։ Երկրորդ բաժնում ներկայացված են Ռազմավարության կառուցվածքը, ընդհանուր և մասնավոր նպատակները, ակնկալվող արդյունքները, գործողությունների և ֆինանսավորման ընդհանուր նկարագիրը։ Ռազմավարության երրորդ բաժնում ներկայացված են ռազմավարության մոնիթորինգի մեխանիզմները, ինչպես նաև Ռազմավարության հաշվետվողականության և հաղորդակցության մեխանիզմները։

Ռազմավարության Հավելված 1-ում ներկայացվող Գործողությունների ծրագիրը ներկայացնում է յուրաքանչյուր մասնավոր նպատակին ուղղված գործողությունները, դրանց ժամանակացույցը, արդյունքները, ցուցանիշները, իրականացման պատասխանատուներին և ֆինանսական գնահատականը։

ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը նախաձեռնել է սույն ռազմավարության մշակումը՝  հիմնվելով ՀՀ սահմանադրության, նորմատիվ իրավական ակտերի, «ՀՀ կառավարության կառուցվածքի և գործունեության մասին» օրենքի վրա:

Ռազմավարությունը մշակելիս հաշվի են առնվել մերօրյա մարտահրավերները՝ ի դեմս առաջնահերթաբար Արցախին և Հայաստանին պատուհասած վերջին պատերազմի ու ՔՈՎԻԴ19 (COVID19) համավարակի: Պատերազմը ցույց տվեց քաղաքացիական պաշտպանության, արտակարգ իրավիճակներում գործելու հմտությունների, մեդիագրագիտության, կիբերանվտանգության և շատ այլ ուղղություններով կարողությունների ձևավորման անհրաժեշտությունը։ Նմանապես, ՔՈՎԻԴ19 համավարակով պայմանավորված իրավիճակը բարձրացրեց թվային տեխնոլոգիաների, առցանց գործիքների և թվային հմտությունների կիրառումը կյանքի բոլոր ոլորտներում։

Սույն Ռազմավարության մշակման գործընթացին փորձագիտական աջակցություն է տրամադրվել Եվրոպական Միության կողմից ֆինանսավորվող «Support to Coordination of EU Projects («Աջակցություն ԵՄ ծրագրերի համակարգմանը»)» տեխնիկական աջակցության ծրագրի շրջանակներում: Նախագծի մշակման աշխատանքներին աջակցել են նաև Վորլդ Վիժն Հայաստանը և «Ստեփանավանի երիտասարդական կենտրոն» ՔՀԿ-ն:

 

 Ռազմավարության մշակման մոտեցումները

Ռազմավարության մշակման համար որդեգրվել են հետևյալ մոտեցումները.

  • Ռազմավարության նպատակները և գործողությունները հիմնված են երիտասարդների իրավունքների, կարիքների, ինչպես նաև հնարավորությունների վրա,
  • Ռազմավարությունը միտված է աջակցելու ավելի բարձր մանդատ ունեցող ռազմավարական փաստաթղթերի իրականացմանը (ուղղահայաց համադասում),
  • Ռազմավարության գործողությունները շարադրված են հարակից ոլորտային ռազմավարությունների գործողությունների աջակցության տրամաբանությամբ` չկրկնելով դրանք, այլ՝ ընդլայնելով երիտասարդության ներգրավման հնարավորությունները տվյալ ռազմավարությունների ազդեցության տարածման համար (հորիզոնական համադասում),
  • անհրաժեշտություն է երիտասարդության ոլորտում ներդնել ներկայում կառավարության կողմից հռչակված մասնակցային ժողովրդավարության և փաստահենք քաղաքականության տարրերն ու մեխանիզմները, որոնք կիրառվել են սույն Ռազմավարության մշակման աշխատանքներում: Երիտասարդական քաղաքականության իրացման գործընթացում կարևոր է նաև քաղաքականություն մշակողների ինստիտուցիոնալ երկխոսության կայացումն ու շարունակական զարգացումը, ինչպես երիտասարդական կառույցների, այնպես էլ երիտասարդների հետ,
  • երիտասարդական ոլորտի պետական ծրագրերն ընթացիկ մշտադիտարկման, ազդեցության գնահատման, վերանայման և ինստիտուցիոնալիզացման կարիք ունեն։ Անհրաժեշտ է ապահովել բոլոր ծրագրերի կայունության (շարունականության) և ընդլայնման մեխանիզմները։ Մեկանգամյա և ցածր արդյունավետություն ունեցող ծրագրերն անհրաժեշտ է բարելավել կամ փոխարինել կայուն և երկարատև արդյունքներ նախանշող ծրագրերով,
  • Ռազմավարությունը կարող է արձանագրել երիտասարդական ծրագրերի արդյունքները և այլ ընդհանուր դրույթներ, սակայն չի կարող ներկայացնել այնտեղ ներառված ծրագրերի իրականացման մեթոդաբանությունը, որը կմշակվի հաջորդիվ՝ երիտասարդության ոլորտի դերակատարների հետ քննարկումների միջոցով,
  • երիտասարդության ոլորտի ՔՀԿ–ները և միջազգային կազմակերպությունները զգալի ներուժ ունեն և իրականացնում են լայնածավալ երիտասարդական ծրագրեր, որոնք իրենց մասշտաբներով համադրելի են երիտասարդության ոլորտում պետական ծրագրերին։ Երիտասարդական քաղաքականության իրականացման կարևորագույն մոտեցումներից է ոլորտի պետական և ոչ պետական կառույցների աշխատանքների համակարգումը, գործընկերության խթանումը՝ ապահովելով համագործակցության միջավայր՝ զերծ կրկնողություններից, բարձր արդյունավորությամբ և առավելագույն սիներգետիկ ազդեցությամբ: Ռազմավարությունը նպատակաուղղված է երիտասարդական ոլորտի հանրային և մասնավոր հատվածների դերակատարների միջև գործընկերության խթանմանը և արդյունքների ինստիտուցիոնալիզացմանը,
  • Ռազմավարության շրջանակներում կարևոր է քարտեզագրել և ներդնել անկախությունից ի վեր մեր երկրում երիտասարդության ոլորտի ՔՀԿ–ների և միջազգային կազմակերպությունների կուտակած մեծ փորձը` ոլորտը կարգավորող իրավական ակտերի, մեթոդական ուղեցույցների և ինստիտուցիոնալ պատասխանատուների մատնանշման միջոցով: Ռազմավարությունը միտված է տարածելու երիտասարդների հետ աշխատանքի լավագույն փորձը այլ ոլորտներում և խթանելու միջոլորտային համագործակցությունը,
  • Ռազմավարության գործողությունների ծրագիրը մշակելիս հաշվի է առնվել 2021 թվականի պետական բյուջեն, 2022-2024 թթ միջնաժամկետ ծախսային ծրագիրը, ինչպես նաև գործընկեր կառույցների՝ Ռազմավարության մշակման փուլում ստանձնած ֆինանսական հանձնառությունները։

 Ռազմավարության սկզբունքները

Երիտասարդական պետական քաղաքականությունը և ծրագրերը հիմնված են հետևյալ սկզբունքների և մոտեցումների վրա․

  1. իրավունքների վրա հիմնված քաղաքականություն. երիտասարդների իրավունքները երիտասարդական պետական քաղաքականության մշակման, իրականացման և գնահատման կարևորագույն հենասյուներից են։ Երիտասարդական պետական քաղաքականությունը երիտասարդներին դիտարկում է որպես իրավունքների կրող, իսկ երիտասարդական քաղաքականության իրականացնողներին` որպես այդ իրավունքների իրականացման պատասխանատուներ,
  2. երիտասարդության՝ որպես երկրի զարգացման շարժիչ ուժ դիտարկում. երիտասարդական քաղաքականության հիմքում դրված է այն մոտեցումը, որ տարբեր ոլորտային ծրագրերում երիտասարդության շեշտադրումը կապահովի տվյալ ծրագրերի իրականացման առավելագույն արդյունքները: Երիտասարդների ներուժը պետք է օգտագործվի բոլոր հնարավոր ոլորտներում առավելագույն կերպով, թե՛ ի շահ իրենց, թե՛ ի շահ պետության զարգացման,
  3. մասնակցություն. սա ենթադրում է հանրային կյանքի բոլոր ոլորտներում որոշումների կայացման գործընթացներում երիտասարդների, երիտասարդական ակտիվ խմբերի անմիջական և միջնորդավորված (երիտասարդական ՔՀԿ–ների միջոցով) ներգրավվածություն։ Լիիրավ մասնակցության ապահովման տեսլականը ենթադրում է տեղեկացվածությունից անցում դեպի նախաձեռնողականության ցուցաբերում և ներգրավվում՝ քաղաքականություն մշակողների հետ համատեղ որոշումների կայացման համար,
  4. փաստահենք երիտասարդական քաղաքականություն. երիտասարդական պետական քաղաքականության և ծրագրերի մշակումն ու իրականացումը հիմնված են հուսալի, այժմեական հետազոտությունների, մոնիթորինգի, գնահատումների և այլ փաստերի վրա,
  5. համաժամանակեցված երիտասարդական քաղաքականություն. երիտասարդական պետական քաղաքականությունը համաժամանակեցված է ՀՀ զարգացման հեռանկարային ռազմավարություններին, ուղղված է դրանց իրականացմանը կամ իրականացման նախադրյալների ստեղծմանը, ուղղորդվում է հստակ սահմանված ռազմավարական նպատակներով, և յուրաքանչյուր գործողություն շարունակում է կառուցվել ձեռք բերված նվաճումների և արդյունքների հիման վրա,
  6. համագործակցություն. երիտասարդական պետական քաղաքականության պատասխանատու գերատեսչությունների և երիտասարդության ոլորտի գործընկեր կառույցների աշխատանքն արդյունավետ կերպով համակարգվում է` կրկնողություններից խուսափելու և սիներգիաների կառուցման նպատակով ինչպես ոլորտի ներսում, այնպես էլ՝ միջոլորտային համագործակցության շրջանակներում,
  7. չափելիություն. հստակ սահմանված են երիտասարդական պետական քաղաքականության իրականացման ընդհանուր ու մասնավոր արդյունքները և այդ արդյունքների չափման մեխանիզմները,
  8. թափանցիկություն և հաշվետվողականություն. երիտասարդական պետական քաղաքականության մշակման, իրականացման և գնահատման պատասխանատուներն իրականացնում են իրենց աշխատանքները հրապարակային կերպով և պարբերաբար հաշվետվություն են ներկայացնում երիտասարդներին,
  9. նորարարություն. սա ենթադրում է նորարարության շարունակական խթանում և նոր լուծումների որոնում՝ առկա հիմնախնդիրների լուծման, ինչպես նաև այլ խնդիրների  կանխարգելման համար,
  10. ներառականություն. սակավ հնարավորություն ունեցող երիտասարդների մասնակցության հավասար հնարավորությունների ապահովում լրացուցիչ աջակցության միջոցով,
  11. հավասարություն. բոլոր երիտասարդները ունեն Ռազմավարության գործողությունների իրականացմանը մասնակցության հավասար հնարավորություններ։

 

 ՀՀ երիտասարդական պետական քաղաքականության ռազմավարության շահառուների խմբերը

 

Ռազմավարության շրջանակներում դիտարկվում են հետևյալ սուբյեկտները՝

  1. երիտասարդ՝ պատանեկության և ինքնուրույն մեծահասակության տարիքի մեջ գտնվող 13-30 (ներառյալ) տարեկան անձ։ Նշում. հաշվի առնելով նշված տարիքային միջակայքում անձանց կարիքների և հետաքրքրությունների հնարավոր մեծ տարբերությունները՝ Ռազմավարության շրջանակներում, ծրագրերի յուրահատկություններից ելնելով, կթիրախավորվեն երիտասարդների ենթախմբեր՝ ըստ տարբեր տարիքային ենթախմբերի, օրինակ՝ 13-18 կամ 24-30 տարեկանների: Երիտասարդի համար օգտագործվում է հետևյալ սահմանումը` «Հայաստանի Հանրապետության 13-30 տարեկան (ներառյալ) քաղաքացին, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետությունում բնակվող և բնակության իրավունք (կացության կարգավիճակ) ունեցող 13-30 տարեկան (ներառյալ) օտարերկրյա քաղաքացիները, քաղաքացիություն չունեցող, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան հայցողները և փախստականի կարգավիճակ ունեցող անձինք՝ օրենքով սահմանված հիմքերի առկայության դեպքում»։

          Ռազմավարության մշակման քննարկումների արդյունքում  երիտասարդների համար սահմանված տարիքային ստորին շեմը իջեցվել է 13 տարեկան (նախկին 16-ի փոխարեն)։ Նման փոփոխության համար հիմք են հանդիսացել հետևյալ պատճառները`

  • երիտասարդների հետ ավելի փոքր տարիքից աշխատելը կբարձրացնի իրականացվող ծրագրերի արդյունավետությունը, օրինակ` քաղաքացիական կրթությունը, մասնագիտական կողմնորոշումը և այլն,
  • ծրագրերը, որոնք թիրախավորում են 16-17 տարեկան երիտասարդներին, կարող են ներգրավել նաև 13-15 տարեկան երիտասարդների` հաշվի առնելով նրանց կարիքների և հետաքրքրությունների ընդհանրությունները,
  • միջազգային պրակտիկայում, մասնավորապես, եվրոպական շատ երկրներում երիտասարդների հետ աշխատանքը հաճախ սկսվում է 13-14 տարեկանից։ Նմանատիպ տարիքային շեմ սահմանելը թույլ է տալիս առավել արդյունավետ օգտվել միջազգային համագործակցությունից,
  1. երիտասարդ ընտանիք՝ ընտանիք, որտեղ ամուսինների տարիքների հանրագումարը չի գերազանցում 70-ը, կամ երեխա ունեցող միայնակ երիտասարդ ծնող,[1]
  2. աշակերտական, ուսանողական, երիտասարդական խորհուրդ` կրթական հաստատության, տեղական ինքնակառավարման կամ տարածքային կառավարման մարմնի կառուցվածքում (մարզպետարաններում) խորհրդատվական կամ որոշումների կայացմանը մասնակցող  մարմին, որը, համաձայն իր կանոնադրության, ապահովում է երիտասարդների ինստիտուցիոնալ մասնակցությունը տվյալ մարմնի գործունեության շրջանակներում որոշումների կայացման գործընթացներին,
  3. երիտասարդական աշխատող՝ երիտասարդների հետ աշխատող մասնագետ, ով իրականացնում է երիտասարդական աշխատանք, այն է՝ կրթական, մշակութային, բնապահպանական կամ սոցիալական այլ նշանակության խմբային կամ անհատական աշխատանք երիտասարդների համար, նրանց հետ և/կամ նրանց կողմից, հիմնված ոչ ֆորմալ կրթության մեթոդաբանության և երիտասարդների կամավոր մասնակցության վրա։ Երիտասարդական աշխատանքն իր բնույթով երիտասարդների ներուժի բացահայտմանը, իրացմանը, հանրային կյանքի տարբեր ոլորտներում և մակարդակներում կայացվող որոշումներին ակտիվ մասնակցությանը և ներառմանը միտված սոցիալական գործունեություն է:
  4. երիտասարդական քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություն՝ ՀՀ օրենսդրությամբ գրանցված քաղաքացիական հասարակության կառույց, որը զբաղվում է երիտասարդության հարցերով և/կամ իրականացնում է երիտասարդական աշխատանք՝ համաձայն իր կանոնադրության և սահմանած նպատակների ու խնդիրների,
  5. երիտասարդական կենտրոն՝ ստեղծարար միջավայր, որտեղ իրականացվում է երիտասարդական աշխատանք՝ ուղղված երիտասարդների ներուժի բացահայտմանը, սոցիալականացման, ինքնաիրացման, ներգրավման ու զարգացման անհրաժեշտ պայմանների ստեղծմանը, հանրային կյանքին և պետականաշինությանը երիտասարդության առավելագույն մասնակցության ապահովմանը:

Երիտասարդական կենտրոնները`

  • ունեն երիտասարդներին ուղղված ռազմավարություն, ծրագրեր և աշխատանքի մեթոդաբանություն, որոնք համահունչ են սույն Ռազմավարությամբ սահմանված երիտասարդական քաղաքականության առաջնահերթություններին և թիրախներին,
  • անձնակազմում ունեն երիտասարդական աշխատողներ և աշխատում են երիտասարդական աշխատանքի սկզբունքներով.
  • ապահովում են երիտասարդների ակտիվ մասնակցությունը ծրագրերի մշակման, իրականացման, գնահատման և ծառայությունների մատուցման գործընթացներին,
  • ապահովված են երիտասարդների հետ աշխատելու համար հարմար, ապահով, ներառական ֆիզիկական տարածքով:

Երիտասարդական աշխատանքի և երիտասարդական կենտրոնների զարգացման համար Ռազմավարությամբ նախատեսվում է հաջորդիվ հավելյալ իրավական և մեթոդական նյութերի մշակում՝ մասնագիտացված և արդյունավետ աշխատանք իրականացնելու համար:

 Ռազմավարության կապն այլ իրավական ակտերի հետ

Երիտասարդության ոլորտում արդյունավետ քաղաքականության իրականացման համար անհրաժեշտ է փոխկապակցված, համակողմանի և միջոլորտային, փաստահենք ռազմավարական փաստաթղթի մշակում և իրականացում։ Ուստի Ռազմավարությունը հիմնված է մի շարք իրավական ակտերի, միջազգային պայմանագրերի, համաձայնագրերի և հուշագրերի վրա:

Բովանդակային առումով Ռազմավարությունն արտացոլում է ՀՀ Կառավարության «Հայաստանի վերափոխման ռազմավարության» թիրախային ուղերձները, համահունչ է Կառավարության կողմից հաստատված «Աշխատի՛ր, Հայաստան» ծրագրին, տարբեր ոլորտային զարգացման ռազմավարություններին` նպատակ ունենալով առավելագույնի հասցնել այդ ռազմավարությունների իրագործման մեջ երիտասարդների՝ որպես հասարակության ներուժային խմբի թիրախավորումը։

 Ներկա իրավիճակի վերլուծությունը

Ներկա իրավիճակի վերլուծությունն իրականացվել է՝ օգտվելով առկա հետազոտական նյութերից՝ ներառյալ «Մարդկային զարգացման ազգային զեկույց»-ը (ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագիր, 2019թ.), Եվրոպայի Խորհրդի Խորհրդատվական պատվիրակության 2019թ. հուլիսի այցի հաշվետվությունը (Report of the Advisory Mission Delegation, Council of Europe youth policy advisory mission to Armenia, July 2019), ՀՀ «Երիտասարդական պետական քաղաքականության 2013-2017 թթ. ռազմավարության մշտադիտարկման և գնահատման զեկույց»-ը,  (Երիտասարդական ուսումնասիրությունների ինստիտուտ, 2018թ.), Աշխատաշուկայի երիտասարդակենտրոն, գենդերազգայուն հետազոտությունը (Սեյվ դը չիլդրեն ինթերնեյշնլ, 2019թ.),      «Մասնագիտական դասընթացներին երիտասարդների մասնակցությունը՝ որպես աշխատաշուկայի պահանջներին հարմարվելու գործիք» հետազոտությունը (Երիտասարդական ուսումնասիրությունների ինստիտուտ, 2018թ.), «Հայաստանի սոցիալական պատկերը և աղքատությունը» հետազոտությունը (ՀՀ վիճակագրական կոմիտե, 2016-2018թթ.), «Երիտասարդների իրավիճակի վերլուծություն»-ը (Armenia Youth Situational Analysis (2019), USAID),  «Աշխատանքի հնարավորությունների քարտեզագրում. Լոռի, Շիրակ, Սյունիք մարզերում» հետազոտությունը (Դի-Վի-Վի Ինթերնեյշնլի հայաստանյան գրասենյակի Կրթական հետազոտությունների և խորհրդատվությունների կենտրոն, Երևան, 2019թ.), «Երիտասարդական աշխատանքի և երիտասարդական կենտրոնների միջազգային ցանցերի ուսումնասիրություն» զեկույցը (Գյումրու «Երիտասարդական նախաձեռնությունների կենտրոն» ՀԿ, 2019թ.), «Երիտասարդական աշխատանքի ոլորտում ուսուցողական արդյունքների վավերացման և ճանաչման վերաբերյալ իրականացված սոցիոլոգիական հետազոտության վերլուծություն»-ը («ԿԱԶԱ» շվեյցարական մարդասիրական հիմնադրամ, 2019թ.) և այլն։

Վերջին տարիներին երիտասարդության ոլորտի պետական համակարգում իրականացվել են կառուցվածքային փոփոխություններ, որի հետևանքով լուծարվել են «Երիտասարդական միջոցառումների իրականացման կենտրոն» ՊՈԱԿ-ը, Երիտասարդական ուսումնասիրությունների ինստիտուտը, Հայաստանի երիտասարդական հիմնադրամը՝ իր 10 մարզային երիտասարդական կենտրոններով: Ներկայումս չեն գործում Հայաստանի Հանրապետության վարչապետին առընթեր ազգային երիտասարդական քաղաքականության խորհուրդը, մարզպետներին առընթեր երիտասարդական խորհուրդները: Նոր հիմունքներով այս կառույցների վերակազմակերպմանը զուգահեռ անհրաժեշտություն կա ժամանակի պահանջներին և արդի մարտահրավերներին համապատասխանեցնել երիտասարդական ոլորտի քաղաքականությունը և ծրագրերը, աջակցել միջազգային և տարածաշրջանային կազմակերպություններին անդամակցությանը, ինչպես նաև տարածաշրջանային ինտեգրացիոն գործընթացներում Հայաստանի ներգրավմամբ պայմանավորված երիտասարդության ոլորտում բազմակողմ ձևաչափերով համագործակցության նոր հնարավորությունների իրացմանը:

Հայաստանի Հանրապետության երիտասարդական պետական քաղաքականության 2021-2025թթ. ռազմավարության շրջանակներում երիտասարդության և երիտասարդական ոլորտում իրավիճակի վերլուծությունն իրականացվել է հետևյալ տեսանկյուններից՝

  • երիտասարդական ոլորտի կայացում՝ որպես երիտասարդների զարգացման և ներգրավման էկոհամակարգ,
  • երիտասարդների քաղաքական և քաղաքացիական իրավունքների իրացում և հանրային գործընթացներում երիտասարդների հարաճուն մասնակցություն,
  • տնտեսական կյանքում երիտասարդների ներգրավվածություն,
  • Երիտասարդների շրջանում առողջ ապրելակերպի, մշակութային կյանքի, գիտության ու նորարարության մեջ ներգրավվածության խթանում,
  • Երիտասարդների աջակցության, կամավորության և ոչ ֆորմալ կրթության զարգացում և ինստիտուցիոնալացում
  • միջազգային համագործակցություն երիտասարդության ոլորտում:

 1)     Երիտասարդական ոլորտի կայացում՝ որպես երիտասարդների զարգացման և ներգրավման էկոհամակարգ

Հայաստանի Հանրապետությունում երիտասարդական պետական քաղաքականությունը՝ որպես համակարգված քաղաքականություն, իրականացվում է 1995 թվականից: 2007 թվականից մինչև 2018 թվականը Հայաստանի Հանրապետությունում երիտասարդական պետական քաղաքականության ոլորտում պետական կառավարման լիազորված մարմինը Հայաստանի Հանրապետության սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարությունն էր, իսկ 2019 թվականից` Հայաստանի Հանրապետության կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը:

ՀՀ-ում երիտասարդական քաղաքականության իրականացման գործում մեծ դեր են խաղում երիտասարդական քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունները: Երիտասարդական ՔՀԿ–ների, մասնավորապես, մարզային հասարակական կազմակերպությունների գործունեությունն առավել ակտիվացել է հատկապես վերջին տարիներին, ինչը պայմանավորված է նաև երիտասարդական պետական քաղաքականության շրջանակներում տրամադրվող դրամաշնորհներով:

Երիտասարդական պետական քաղաքականության հարցերի վերաբերյալ վերը նշված հետազոտությունները մատնանշում են մի շարք խնդիրներ, մասնավորապես, երիտասարդության՝ որպես օբյեկտի, այլ ոչ թե սուբյեկտի ընկալման գերակշռություն, փաստահենք երիտասարդական քաղաքականության, մշտադիտարկման և գնահատման մեխանիզմների պակաս, քաղաքականության մշակման գործընթացի բոլոր մակարդակներում երիտասարդների, այդ թվում՝ կազմակերպված և ոչ կազմակերպված երիտասարդական խմբերի կրավորական մասնակցության և այլ խնդիրներ:

 

2)   Երիտասարդների քաղաքական և քաղաքացիական իրավունքների իրացում և հանրային գործընթացներում երիտասարդների հարաճուն մասնակցություն

ՀՀ–ում ժողովրդավարական համախմբման ճանապարհին առանցքային խնդիր է տեղական և ազգային մակարդակներում որոշումների կայացման գործընթացում լայն հանրության, այդ թվում՝ երիտասարդության լիարժեք մասնակցության ապահովումը: Այս ոլորտում մասնակցության տեսանկյունից խնդիրներն առաջնահերթաբար դրսևորվում են մասնակցային ժողովրդավարության մասին գիտելիքների պակասով, մասնակցության մեխանիզմների և ընթացակարգերի մասին ոչ լիարժեք իրազեկվածությամբ և քաղաքացիական գիտակցության բարձրացման հրամայականով: Երիտասարդների լայն շրջանում հստակ նկատելի են պետական կառավարման համակարգի, ՏԻՄ–երի, կրթական և այլ հաստատությունների կառավարման մարմինների մեջ ընդգրկվելու մոտիվացվածության բարձրացման և կարողությունների զարգացման խնդիրները: Այս ուղղությամբ պետության խրախուսմամբ և նաև ՔՀԿ–ների ակտիվ դերակատարմամբ իրականացվում են երիտասարդների թիրախավորմամբ մի շարք հաջողված ծրագրեր, ինչպես օրինակ՝ «Համայնքների ֆինանսիստների միավորում» ՔՀԿ–ի կողմից կազմակերպված Տեղական ժողովրդավարության դպրոցը: Այս խնդիրը լուծելու համար շարունակական աշխատանքների կարիք կա՝ կարողությունների զարգացման միջոցառումների և մասնակցության տարբեր ձևաչափերի կիրառմամբ, մասնավորապես՝ ակումբների ու ֆորումների, տեղեկատվական հանդիպումների, ճանաչողական այցերի, դասընթացների, վարժանքների, իրազեկման քարոզարշավների և այլնի, որոնք կապահովեն հանրային կյանքի տարբեր ոլորտներում երիտասարդների քաղաքական և քաղաքացիական իրավունքների իրացումը՝ ելնելով այն տրամաբանությունից, որ երիտասարդները երկրի հանրային կյանքի շարժիչ ուժն են:

 Ակտիվ քաղաքացիության դրսևորման հիմքում ընկած է համապատասխան գիտելիքների, կարողությունների, հմտությունների և վերաբերմունքի ձևավորումը։ Տարատեսակ ձևաչափերով և հարթակներով երիտասարդների մասնակցության հնարավորությունների շարունակական ընդլայնումը հնարավորություն է տալիս զարգացնելու երիտասարդների շրջանում մեդիագրագիտությունը, կիբերանվտանգությունը, հաղորդակցմանն ու մասնակցայնությանն ուղղված այլ կարողությունները:

 3)   Տնտեսական կյանքում երիտասարդների ներգրավվածություն

ՀՀ երիտասարդների զբաղվածությանը վերաբերող առաջնային խնդիրը, որը հաստատվել է ՀՀ-ում իրականացված բազմաթիվ հետազոտությունների արդյունքում, կրթական համակարգի և աշխատաշուկայի կապի խզվածությունն է: Երիտասարդների զբաղվածության և նրանց մասնագիտական կրթության միջև գործում է ուղիղ կապ, սակայն մասնագիտական կրթության և գործազրկության միջև ևս առկա է ուղիղ կապ: Այսինքն՝ մասնագիտական կրթությունը նպաստում է զբաղվածության ապահովմանը, սակայն չի երաշխավորում այն:

Երիտասարդների շրջանում գործազրկության և զբաղվածության ցուցանիշներում վերջին տարիների ընթացքում կտրուկ փոփոխություններ չեն գրանցվել: Ինչպես ցույց են տալիս պաշտոնական վիճակագրական տվյալները, ինչպես նաև հետազոտական արդյունքները, երիտասարդների զբաղվածության մակարդակը միջինում կազմում է շուրջ 43%, գործազրկությունը՝ 16%, չսովորող և չաշխատող երիտասարդությունը (NEET)` 38%՝ ընդգրկելով հիմնականում կանանց (66.2%)[2]: Ընդ որում, այս ցուցանիշները շատ փոքր տատանումներով՝ 1-2% չափով, վերջին 10 տարիների ընթացքում մնացել են գրեթե անփոփոխ՝ չնայած տարվող պետական նպատակային աշխատանքին, բազմապիսի ծրագրերի իրականացմանը, այդ թվում՝ միջազգային կազմակերպությունների և մասնավոր ոլորտի ներգրավմամբ: Երիտասարդների զբաղվածության ամենաբարձր ցուցանիշը դիտարկվում է 25-29 տարիքային խմբի դեպքում՝ 53%, իսկ ամենացածրը՝ 15-19 տարիքային խմբի դեպքում՝ 8%: Առկա է կրթական համակարգի առաջարկի անհամապատասխանություն աշխատանքային շուկայի պահանջարկի հետ, որն իր հերթին պայմանավորված է կրթական ծառայությունների որակով, մասնագիտական կողմնորոշման մեջ առկա բացերով և, համապատասխանաբար, երիտասարդների կողմից մասնագիտությունների ոչ ճիշտ ընտրությամբ, մասնագիտական կրթության մեջ կիրառական գիտելիքների ոչ բարձր մակարդակով, կրթական ծրագրերում փափուկ և այլ հմտությունների (ձեռներեցություն, ֆինանսական գրագիտություն և այլն) բացով, աշխատաշուկայում մրցունակ դառնալու նպատակով վերամասնագիտացման ապահովման համար ֆորմալ կրթական համակարգի ճկունության ոչ բավարար մակարդակով, լրացուցիչ և շարունակական կրթական ծառայությունների ոչ բավարար հասանելությամբ և այլն: Այս խնդիրները սահմանափակում են երիտասարդների համար ինչպես աշխատանք գտնելու, այնպես էլ սեփական գործ նախաձեռնելու և/կամ ձեռնարկատիրությամբ զբաղվելու հնարավորությունները:

Համաձայն Պետական վիճակագրական կոմիտեի 2018 թվականին իրականացված աշխատուժի ընտրանքային հետազոտության՝ ՀՀ-ում աշխատուժը բնակչության 68%-ն է կազմում, որից տնտեսապես ակտիվ են 57%-ը։ Տնտեսապես ակտիվ բնակչության շրջանում 20.4%-ը գործազուրկ են[3]։ Գործազուրկների 45%-ը մինչև 35 տարեկան են։ Այս ցուցանիշներով Հայաստանը ԵԱՏՄ երկրների շրջանում ամենացածր դիրքում է։ Առավելագույն տնտեսական ակտիվությունը նկատվում է արական սեռի ներկայացուցիչների շրջանում, և նրանք ավելի շատ աշխատանքային ստաժ ունեն, քան իգական սեռի ներկայացուցիչները, ում տնտեսական ակտիվության արդյունքները բավական ցածր են միջին ցուցանիշներից:

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ Հայաստանում, հատկապես մարզերում, ձեռնարկատիրության ներդրման և զարգացման դեռևս չօգտագործված անսահման հնարավորություններ կան, մասնավորապես, սոցիալական ձեռնարկատիրության, որում կարող են թիրախավորվել նաև սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդները: Սոցիալական ձեռնարկատիրության համար մարզերում առկա է հսկայական ներուժ, զորօրինակ՝ հյուրատների հիմնադրում, կայուն գյուղատնտեսության մեջ ներգրավում, աղբի վերամշակում, տարեցներին հատկացվող  սննդի և կեցության ծառայությունների ստեղծում և այլն:

 4)   Երիտասարդների շրջանում առողջ ապրելակերպի, մշակութային կյանքի, գիտության ու նորարարության մեջ ներգրավվածության խթանում

Վերջին տարիներին պետական բյուջեի, տեղական ինքնակառավարման մարմինների, ՔՀԿ–ների, մասնավոր ոլորտի և այլ միջոցներով աստիճանաբար ընդլայնվում են երիտասարդների մշակութային իրավունքների իրացման, հետաքրքրությունների բավարարման, ժամանցի կազմակերպման հնարավորությունները, իրականացվում են առողջ ապրելակերպի խրախուսմանը միտված, գիտության, նորարարության մեջ երիտասարդների ներգրավման նախաձեռնություններ: 

Մարզային երիտասարդության համար մշակութային կյանքի կամ մասսայական սպորտի մեջ ներգրավումը հանդիպում է այնպիսի խոչընդոտների, ինչպիսիք են համայնքային մակարդակով համապատասխան ծառայությունների սակավությունը (մշակութային կենտրոններ, մշակույթի տներ, մարզադպրոցներ, համայնքային կենտրոններ և այլ նմանատիպ կառույցներ), ինչպես նաև առկա կենտրոններում երիտասարդական ծրագրերի պակասը կամ իսպառ բացակայությունը: Խորհրդային ժամանակաշրջանից ի վեր գործող մշակութային օջախները հիմնականում անմխիթար վիճակում են գտնվում, իսկ նոր կենտրոններ գրեթե չկան: 

Մարդկային զարգացման հայեցակարգում կրթությանը զուգահեռ շեշտադրվում են գիտության կարևորությունը և նորարարական, ստեղծարար ոլորտներում երիտասարդների ներգրավման մեխանիզմների մշակումն ու զարգացումը:

Երիտասարդության շրջանում առողջ ապրելակերպի, ժամանակին բժշկական հաստատություններ այցելելու, հիվանդությունների վերաբերյալ տեղեկացված լինելու և կանխարգելիչ միջոցառումներ նախաձեռնելու, հոգեկան և վերարտադրողական առողջության, բուժզննում անցնելու համար տեղեկացվածության ու մոտիվացիայի պակասը օրակարգային խնդիր է: Մասնավորաբար, նկատվում է հոգեբանական առողջության վերաբերյալ երիտասարդների իրազեկության բարձրացմանն ուղղված հայալեզու տեղեկատվական նյութերի պակաս:

Հայաստանում վերջին երկու տարիներին, հանցավորության աճի միտումներին զուգընթաց, թեպետ նկատվում է երիտասարդության հանցավորության փոքր-ինչ նվազում, այդուհանդերձ, մինչև 29 տարեկանների կողմից կատարվող հանցագործությունների խնդիրը մնում է խիստ արդիական։ Այսպես, 2018 թվականին հանցագործությունների համար դատապարտված ընդհանուր 1963 դատապարտյալներից 691-ը կամ 49%-ը կազմում են 14-30 տարեկանները։ Համապատասխանաբար 2019 և 2020 թվականներին 1556-ից 41%-ը և 2020 թվականին՝ ընդհանուր 1954-ից 845-ը կամ 43%-ը կազմել են 14-29 տարեկան անձինք։ Նախկինում ՀՀ-ում երիտասարդական քաղաքականության շրջանակներում անդրադարձ չի կատարվել երիտասարդների շրջանում հանցավորության մակարդակի աճին, որը դիտարկում ենք որպես հիմնախնդիր:

 

5)  Երիտասարդների աջակցության, կամավորության և ոչ ֆորմալ կրթության զարգացում և ինստիտուցիոնալացում

ՀՀ-ում երիտասարդների աջակցության ոլորտում դեռևս բացակայում է երիտասարդական աշխատանքի և պետության կողմից երիտասարդների հետ տարվող ինստիտուցիոնալացված աշխատանքի պատմությունը: Որպես առանձին սուբյեկտ՝ «երիտասարդական աշխատող»-ը ՀՀ-ում առաջին անգամ սահմանվել է 2014թ. հաստատված երիտասարդական պետական քաղաքականության հայեցակարգում։ Հաջորդիվ իրականացվել   մի շարք հետազոտություններ, երիտասարդական աշխատանքի որպես ինստիտուտի կամ դրա առանձին բաղադրիչների առկա վիճակի և զարգացման հեռանկարների վերաբերյալ։

Երիտասարդական աշխատանքի  ինստիտուցիոնալ  զարգացման կարևոր հիմքեր են հանդիսանում դեռևս  2015թ. դեկտեմբերին ՀՀ կառավարության կողմից հաստատված «Երիտասարդական աշխատողի ինստիտուտի կանոնակարգ»-ը և «Երիտասարդական աշխատողի վերապատրաստման ծրագիր»-ը ՀՀ Սպորտի և երիտասարդության հարցերի  նախարարի հրամանով։ 2016, 2017 և 2019 թթ. նախարարության կողմից, անկախ փորձագետ-դասընթացավարների ներգրավմամբ, իրականացվել են երիտասարդական աշխատողների վերապատրաստման ամենամյա տեսագործնական դասընթացներ։

Հանրային գործընթացներում մասնակցության մշակույթի խթանման և զարգացման համար մեծ նշանակություն ունի կամավորությունը կամ կամավորական աշխատանքը։ ՀՀ-ում կամավորությունը և  կամավոր աշխատանքը ունեն միայն դրվագային կարգավորումներ. ըստ էության, բացակայում են կամավորության մշակույթի կայացման և ներդրման համար միասնական իրավական հիմքերը: Սակայն, դե ֆակտո կամավորությունը զարգանում է ՀՀ-ում։ Երիտասարդների 9%-ը կամավորությունն օգտագործում է՝ որպես աշխատանք գտնելու ճանապարհ[4]։ 2020թ. արցախյան երկրորդ պատերազմի ժամանակ կամավորության արտահայտման բազում օրինակներ են եղել՝ սկսած երկրի պաշտպանության համար անձնվիրաբար կամավորագրված մարտիկներից, մինչև թիկունքում կազմակերպչական և հումանիտար աշխատանքներում ներգրավված երիտասարդներ։ Սակայն գրեթե նույնչափ կարևոր է նաև խաղաղ պայմաններում քաղաքացիական պաշտպանության և բնակչության պաշտպանության գործընթացներում երիտասարդների ներգրավվածությունը:

 Անհրաժեշտ գիտելիքները, արտակարգ իրավիճակներում գործելու իմացությունը լուրջ նախադրյալներ են անվտանգ միջավայր ստեղծելու և ապրելու համար: Այդ առումով առավել կարևոր է լուրջ աշխատանքներ տանել հատկապես սահմանամերձ համայնքներում երիտասարդական կամավորական կազմակերպությունների ստեղծման ուղղությամբ՝ դիտարկելով այն ազգային անվտանգության խնդիրների համատեքստում: Այս օրինակներն ու դրանց դրդապատճառները լրացուցիչ ուսումնասիրության և լուսաբանման կարիք ունեն։

ՀՀ-ում երիտասարդների հետ տարվող աշխատանքներում էապես կարևորվում են երիտասարդների ազատ կամարտահայտման, կարծիքների վերաբերյալ հարցադրումների, քննադատական մոտեցման խրախուսումը և քննադատական ու վերլուծական մտածողության ձևավորումը, որոնք անմիջականորեն նպաստում են տարբեր ոլորտներում երիտասարդների անկաշկանդ մասնակցությանը, մտքերի արտահայտմանն ու նոր նախաձեռնություններին: Կրթական համակարգում վերոնշյալ արդյունքների ապահովման գրավական են ինչպես ֆորմալ, այնպես էլ ոչ ֆորմալ կրթական ծրագրերը՝ միջազգային փառատոների, խորհրդաժողովների, մրցույթների,  գիտաժողովների, սեմինարների, դասընթացների և այլ հանրային միջոցառումների կազմակերպումը: Կրթության ոլորտի բարեփոխումներին զուգահեռ ոչ ֆորմալ կրթական ծրագրերը հավելյալ կարևորություն են ստանում, օրինակ` դրանք կարող են փակել կրթական համակարգի բացերը, աշխատաշուկա մտնող երիտասարդներին զինել անհրաժեշտ ունակություններով և հմտություններով, աջակցել նրանց բազմակողմանի զարգացմանը և ներգրավմանը տարբեր ոլորտներում։

Երիտասարդական ոլորտի դերը հատկապես կարևոր է սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդների ներգրավման գործում։ Չկազմակերպված երիտասարդներին հասնելու և ներգրավելու աշխատանքներում ամենաարդյունավետը տեղական, համայնքային մակարդակում աշխատող երիտասարդական կազմակերպություններն ու երիտասարդական աշխատողներն են:

 

6)   Միջազգային համագործակցություն երիտասարդական ոլորտում

Երիտասարդության ոլորտում միջազգային համագործակցությունը դրսևորվել է ինչպես միջպետական հարաբերություններում երիտասարդության ոլորտում համագործակցության հաստատմամբ՝ երկկողմ և բազմակողմ ձևաչափերով, այնպես էլ միջազգային միջպետական և ոչ կառավարական կազմակերպությունների և տարբեր երկրների միջազգային զարգացման գործակալությունների կողմից՝ Հայաստանում երիտասարդության ոլորտում ծրագրերի ֆինանսավորմամբ և իրականացմամբ:  

Միջազգային համագործակցության առումով առկա են բազմաթիվ երկկողմ և բազմակողմ ձևաչափերով համագործակցության հաջողված  օրինակներ,  որոնք ունեն շարունակական զարգացման և ընդլայնման մեծ ներուժ: Համագործակցության առկա ձևաչափերը, հարթակները և համաձայնագրերը ներառում են «Երիտասարդության հետ տարվող աշխատանքի ոլորտում համագործակցության մասին Անկախ Պետությունների Համագործակցության մասնակից պետությունների» համաձայնագրի (2006թ.) շրջանակներում համագործակցությունը, Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության և ատոմային էներգիայի եվրոպական համայնքի ու դրանց անդամ պետությունների միջև համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրը, Եվրոպայի խորհրդի երիտասարդության հարցերով մշտական հանձնաժողովը, «ՀՀ կառավարության և ՌԴ կառավարության միջև հումանիտար ոլորտում համագործակցության մասին» համաձայնագիրը (2011թ.),  «ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարության և Վրաստանի սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարության միջև երիտասարդությանն առնչվող հարցերի բնագավառում համագործակցության մասին» համաձայնագիրը (2012թ.), «ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարության և Եգիպտոսի Հանրապետության երիտասարդության և սպորտի նախարարության միջև երիտասարդության ոլորտում համագործակցության մասին» փոխըմբռնման հուշագիրը (2017թ.),  «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության և Չեխիայի Հանրապետության կառավարության միջև մշակույթի, կրթության, գիտության, երիտասարդության և սպորտի բնագավառում համագործակցության մասին» համաձայնագիրը (2011թ.), «Հայաստանի Հանրապետության սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարության և Ուկրաինայի ընտանիքի, երիտասարդության և սպորտի հարցերի նախարարության միջև երիտասարդական քաղաքականության բնագավառում համագործակցության մասին» հուշագիրը (2009թ.), «Հայաստանի Հանրապետության սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարության և Լիբանանի Հանրապետության երիտասարդության և սպորտի նախարարության միջև ֆիզիկական կուլտուրայի, սպորտի և երիտասարդական քաղաքականության ոլորտներում համագործակցության մասին» համաձայնագիրը (2012թ.), «Հայաստանի Հանրապետության սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարության ու Ռուսաստանի Դաշնության սպորտի, տուրիզմի և երիտասարդության քաղաքականության նախարարության միջև երիտասարդությանն առնչվող հարցերի բնագավառում համագործակցության մասին» համաձայնագիրը (2012թ.), «Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության և Տաջիկստանի Հանրապետության Կառավարության միջև երիտասարդության հետ աշխատանքի և սպորտի բնագավառում համագործակցության մասին» համաձայնագիրը (2018թ.) և այլն։ Ներկայում ՀՀ ԿԳՄՍՆ–ի ջանքերով նմանատիպ փաստաթղթեր են մշակվում մի շարք այլ պետությունների հետ ինչպես եվրասիական, եվրոպական, այնպես էլ՝ այլ տարածաշրջաններում:

Երիտասարդական ոլորտը հարուստ է միջազգային տարբեր ծրագրերով, օրինակ` ԵՄ «Էրազմուս+ երիտասարդություն», «Եվրոպական համերաշխության կորպուս», «ԵՄ-ն հանուն երիտասարդության» ծրագրերը, Երևանում գիտության և մշակույթի ռուսական կենտրոնի և Եվրոպական երիտասարդական հիմնադրամի կողմից առաջարկվող ծրագրերը, «ԱՄՆ Խաղաղության կորպուս»-ի ծրագրերը, մշակույթի ոլորտում եվրոպական տարածաշրջանում համագործակցության ՀՀ–ԵՄ համաֆինանսավորմամբ գործող «Ստեղծարար Եվրոպա» ծրագիրը և այլն, որոնք թույլ են տալիս երիտասարդական կառույցներին համագործակցել արտասահմանյան կազմակերպությունների հետ՝ ապահովելով երկկողմանի փորձի փոխանակում, երիտասարդական միջազգային ծրագրերի իրականացում, երիտասարդների միջազգային շարժունության խթանում, և, ընդհանուր առմամբ, նպաստում են երիտասարդական ոլորտի ակտիվությանն ու զարգացմանը։ Երիտասարդական քաղաքականության ռազմավարություը նպատակ ունի աջակցել նմանատիպ ծրագրերի վերաբերյալ տեղեկատվության տարածմանը թիրախ խմբերի շրջանում, բարձրացնել դրանց հասցեականությունը, մեծացնել առկա ռեսուրսների արդյունավետությունը և ծրագրերի ազդեցությունը: Որպես արդյունք՝ ակնկալվում է հնարավորինս նվազեցնել կրկնությունները երիտասարդական ոլորտում և ստեղծել սիներգիա երիտասարդական ծրագրերի ու նախաձեռնությունների միջև։

Միջազգային միջպետական և ոչ կառավարական կազմակերպությունների և տարբեր երկրների միջազգային զարգացման գործակալությունների կողմից Հայաստանում անկախությունից ի վեր երիտասարդության ոլորտում ֆինանսվորվել և իրականացվել են բազմապիսի ծրագրեր՝ ուղղված միջազգային դրական փորձի հիման վրա երիտասարդության կարիքների լուծմանը և հետաքրքրությունների բավարարման համար հնարավորությունների ընդլայնմանն ու միջավայրի բարելավմանը:

Շոշափելի է նաև երիտասարդության ոլորտի տարբեր բաղադրիչների ներդրման և զարգացման առումով միջազգային փորձի տեղայնացման, միջազգային  համագործակցության ընդլայնմանն ուղղված քայլերը Հայաստանի մի շարք երիտասարդական ՔՀԿ–ների կողմից: Այդ կառույցների ջանքերով Հայաստանի Հանրապետությունում և արտերկրում պարբերաբար կազմակերպվել են տեղական ու միջազգային վերապատրաստման դասընթացներ, փորձի փոխանակման այցեր և տարբեր մակարդակներում համագործակցության այլ նախաձեռնություններ։

«Երիտասարդական աշխատանք», «երիտասարդական աշխատող», «կամավորություն» և ոլորտում առկա մի շարք այլ առանցքային հասկացությունների հանրայնացման և ճանաչելիության բարձրացման, ինչպես նաև երիտասարդական աշխատանքի իրականացման համար ՀՀ երիտասարդական կառույցների, փորձագետների, մասնագետների և երիտասարդների համար առաջնային են, մասնավորապես, տեղական և միջազգային փորձի փոխանակման հարթակների ստեղծումն ու զարգացումը, երկխոսության և գործընկերության խթանումը ՀՀ և արտերկրի, ՀՀ և սփյուռքի երիտասարդների ու երիտասարդական կառույցների միջև, ինչպես նաև միջազգային հեղինակավոր երիտասարդական ցանցերում Հայաստանի անդամակցությունը: Հրամայական է նաև հայալեզու տեղեկատվության՝ միջազգային մակարդակներում երիտասարդության ոլորտում կիրառվող գործիքների, ուղեցույցների և գրականության քանակի ավելացման անհրաժեշտությունը։

 Ռազմավարության տեսլականը

Սույն Ռազմավարության տեսլականն է «Հայաստանի Հանրապետությունում ունենալ երիտասարդական ոլորտի այնպիսի միաջավայր, որտեղ երիտասարդներն ունեն առավելագույն հնարավորությունները հանդես գալու՝ որպես ակտիվ և պատասխանատու քաղաքացի, ինքնադրսևորվելու, աշխատելու, աշխատաշուկայում մրցունակությունը պահպանելու, շարունակաբար զարգանալու և ստեղծագործելու, իրացնելու սեփական իրավունքները, կայանալու որպես երջանիկ անհատ և քաղաքացի, ներդնելու իրենց ներուժը` ի շահ համայնքի, պետության զարգացման ու հզորացման»:

Տեսլականի կիզակետում երիտասարդն է, ում համար պետական քաղաքականության իրականացման միջոցով ապահովվում է զարգացման, իր ներուժի բացահայտման և իրացման ու, որպես քաղաքացի, հանրային կյանքին արդյունավետ ներգրավման նպաստավոր միջավայր` սեփական իրավունքների իրացման և նպատակների իրականացման համար։ Միևնույն ժամանակ, երիտասարդը պետք է կարողունակ լինի ստանձնել սեփական բարեկեցության ապահովումը և նպաստել համայնքի, պետության զարգացմանն ու հզորացմանը։

 Ռազմավարության թիրախները

Երիտասարդական քաղաքականության շրջանակներում իրականացվելիք ռազմավարական թիրախները կարելի է բաժանել երեք խմբի`

ա. երիտասարդական էկոհամակարգի զարգացում` երիտասարդների ներուժի իրացման հնարավորությունների շարունակական ընդլայնման և հանրային կյանքի գործընթացներում երիտասարդների դերակատարության բարձրացման համար

Երիտասարդական քաղաքականությունը վերաբերում է երիտասարդների լայն խմբերի, այդ թվում՝ կրթությունից և աշխատաշուկայից դուրս գտնվող և այլ սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդներին։ Երիտասարդական ոլորտն անդրադառնում է երիտասարդների առջև ծառացած բազմապիսի հիմնախնդիրների, որոնք հաճախ բաց են մնում այլ ոլորտների ուշադրությունից կամ չեն հասցեագրվում երիտասարդներին՝ չթիրախավորելով նրանց՝ որպես հասարակության առավել ներուժային խմբի:

Երիտասարդական քաղաքականության առանցքային գործառույթներն են.

  • նպաստել իրենց բնակության վայրերում երիտասարդների ներուժի բացահայտման և զարգացման, իրենց հետաքրքրությունների իրացման նպատակով ազատ ժամանցի կազմակերպման հնարավորությունների ստեղծմանը,
  • զինել երիտասարդներին ակտիվ քաղաքացիության կիրառման գիտելիքներով, արժեքներով և հմտություններով՝ միտված նրանց ակտիվ մասնակցությանը հանրային որոշումների կայացման գործընթացներում։ Նպաստել այդ մասնակցության կազմակերպման համար մեխանիզմների ներդրմանը տեղական ժողովրդավարության ապահովման տեսլականով,
  • աջակցել երիտասարդներին՝ մրցունակ լինելու 21-րդ դարի աշխատաշուկայում։ Ընդ որում, ի տարբերություն զբաղվածության աջակցման պետական քաղաքականության, որտեղ թիրախավորումը կատարվում է աշխատաշուկայում անմրցունակության՝ որպես խոցելիության հիմքով, երիտասարդության քաղաքականությունը երիտասարդների զբաղվածության խնդրին մոտենում է երիտասարդության՝ որպես տնտեսական ներուժի առումով հանրության առավել ներուժային խմբի թիրախավորման տրամաբանությամբ,
  • նպաստել երիտասարդների բազմակողմանի զարգացմանը, այդ թվում՝ ներանձնային, թվային, տեխնիկական, մշակութային, ստեղծագործական և այլ ունակությունների զարգացմանը,
  • խթանել կամավորությունը երիտասարդների և երիտասարդական կազմակերպությունների շրջանում` ստեղծելով հավելյալ բարիք հասարակության համար,
  • երիտասարդների շրջանում բարձրացնել քաղաքացիական պաշտպանության և արտակարգ իրավիճակներում գործելու գիտելիքների և հմտությունների մակարդակը,
  • ընդլայնել երտասարդների կարողությունների զարգացման հնարավորությունները ոչ ֆորմալ կրթական ծրագրերի շարունակական ներդրմամբ,
  • աջակցել երիտասարդական աշխատանքի ինստիտուցիոնալիզացմանն ու զարգացմանը,
  • խթանել երիտասարդների շարժունությունը Հայաստանի Հանրապետությունում, ինչպես նաև դեպի այլ երկրներ փորձի փոխանակման նպատակով
  • երիտասարդների հիմնախնդիրների կանխարգելման և լուծման համար շարունակաբար մշակել և փորձարկել սոցիալական նորարարության մոդելներ,
  • զարգացնել երիտասարդության ոլորտում լավագույն փորձի հավաքագրման և տարածման մեխանիզմները,
  • խթանել և համակարգել երիտասարդական ոլորտում հետազոտությունների իրականացումը և դրանց օգտագործումը՝ որպես քաղաքականությունների մշակման, մշտադիտարկման և գնահատման հիմք,
  • համակարգել երիտասարդական ոլորտի դերակատարների համագործակցությունը` կրկնություններից խուսափելու և հնարավոր սիներգիաներ կառուցելու համար։

 

բ. Երիտասարդությանն առնչվող ոլորտների միջև համագործակցություն

Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ երիտասարդական քաղաքականության ռազմավարությունն անմիջական առնչություն ունի բազմաթիվ այլ ոլորտային ռազմավարությունների հետ՝ միջոլորտային համագործակցությունն ապահովելու նպատակով փաստաթղթի մշակման համար հիմք են հանդիսացել նաև այլ ոլորտային ռազմավարությունները, մասնավորապես՝ զբաղվածության, կրթության, մշակույթի, սպորտի, ՓՄՁ, ՀՀ տարածքային զարգացման ռազմավարությունները, Հայաստանի Հանրապետությունում 2020-2022 թվականների ընթացքում մարդկանց թրաֆիքինգի և շահագործման դեմ պայքարի կազմակերպման ազգային ծրագիրը և այլն։

Միջոլորտային համագործակցության հնարավորությունները և ձևաչափերը բազմազան են։ Ռազմավարության շրջանակներում նախատեսվում է ընդլայնել առկա գործընկերների շրջանակը և խորացնել համագործակցությունը նրանց հետ։ Ռազմավարության գործողությունների ծրագրում գործընկերների հետ իրականացվող ծրագրերի քանակը դրա վառ ապացույցն է։ Երիտասարդական պետական քաղաքականության ռազմավարության շրջանակներում ակնկալվում է բարձրացնել երիտասարդների իրազեկվածությունը, նրանց կարողունակությունը և հնարավորությունները՝ հանդիս գալու որպես այլ ոլորտային զարգացման ռազմավարությունների առաջնային շահառու: Այս առումով նախատեսվում է ակտիվորեն տարածել տեղեկատվություն այլ կառույցների կողմից երիտասարդներին առաջարկվող հնարավորությունների վերաբերյալ, մշակել և կիրառել մեթոդական ուղեցույցեր, մշակել և իրականացնել համատեղ ծրագրեր և ապահովել ծրագրերի շարունակակությունը՝ հիմք ընդունելով նախորդ ծրագրերի արդյունքները։

Համագործակցության կարևոր հնարավորություն է երիտասարդական կառույցներին տրամադրվող դրամաշնորհների գնահատման գործընթացին այլ գերատեսչությունների և գործընկեր կառույցների մասնակցությունը։ Դա թույլ կտա ներգրավել հարակից ոլորտների փորձագիտությունը ծրագրային հայտերի գնահատման համար և ապահովել ընթացակարգի թափանցիկությունը։

 գ. Սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդների ներգրավում

Երիտասարդության պետական քաղաքականության արդյունավետության տեսանկյունից առանցքային է ներառականության սկզբունքը, որը ենթադրում է հատուկ կարիքներ ունեցող և լայն առումով սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդների հասանելիության ապահովումն իրականացվող ծրագրերին, այնպես էլ թիրախային ծրագրերի իրականացում հենց այդ խմբերի երիտասարդների համար և նրանց կողմից: Արցախյան վերջին պատերազմից հետո ժամանակի հրամայական է պատերազմի մասնակիցների, ինչպես նաև պատերազմից անմիջականորեն ներազդված հասարակության այլ շերտերի երիտասարդների թիրախավորումը, ուղղված նրանց սոցիալական վերա/ինտեգրմանը, առողջ ապրելակերպի, ֆիզիկական և հոգեկան առողջության պահպանմանն ու վերականգնմանը, պատերազմում հաշմանդամություն ձեռք բերած երիտասարդներին տնտեսական մասնակցության հնարավորությունների ստեղծմանը և/կամ ընդլայնմանը:

Երիտասարդական պետական քաղաքականության շրջանակներում սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդների ներգրավման աշխատանքը ներառում է հետևյալ գործառույթները`

  • սահմանել հավասարության և ներառականության սկզբունքներ երիտասարդական պետական քաղաքականության բոլոր շահագրգիռ կողմերի համար,
  • շեշտադրել երիտասարդների այն խմբերին, որոնց մասնակցության համար անհրաժեշտ է տրամադրել լրացուցիչ աջակցություն,
  • պլանավորել մասնակցության համար անհրաժեշտ աջակցություն` սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդների յուրաքանչյուր խմբի կարիքներին համապատասխան,
  • զարգացնել երիտասարդական քաղաքականություն մշակողների և իրականացնողների կարողությունները սակավ հնարավորություն ունեցող երիտասարդներին որակյալ աջակցություն տրամադրելու համար,
  • համագործակցել սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդների հետ աշխատող այլ գործընկերների հետ առավել համապարփակ աջակցություն և ավելի մեծ ազդեցություն ստանալու համար,
  • պարբերաբար գնահատել և շարունակաբար բարձրացնել սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդներին ներգրավելու համար տրամադրվող աջակցության որակը։

 

Երիտասարդական պետական քաղաքականության շրջանակներում երիտասարդների խմբերը, որոնք դիտարկվում են որպես սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդներ, ներառում են`

  1. հաշմանդամություն ունեցող երիտասարդներ,
  2. փախստական, տեղահանված, ապաստան հայցող կամ նմանատիպ կարգավիճակում գտնվող երիտասարդներ,
  • զինվորական ծառայությունից նախորդ 1 տարում զորացրված և ազատամարտիկ երիտասարդներ,
  1. պատերազմի մասնակիցներ և պատերազմից անմիջականորեն ներազդված երիտասարդներ,
  2. ազգային փոքրամասնություն ներկայացնող երիտասարդներ,
  3. գյուղական և/կամ սահմանամերձ/սահմանապահ համայնքներում ու բնակավայրերում բնակվող երիտասարդներ,
  • աղքատ կամ ծայրահեղ աղքատ երիտասարդներ,
  • ներգաղթյալ և հայրենադարձված երիտասարդներ,
  1. չսովորող և չաշխատող երիտասարդներ (NEET)՝ ներառյալ գործազուրկ և տնտեսապես ոչ ակտիվ երիտասարդներ,
  2. սոցիալական պաշտպանության ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների շահառու երիտասարդներ,
  3. քրեական պատիժ կրող, պատժից ազատված նախորդ մեկ տարում ազատված և վերահսկողության տակ գտնվող երիտասարդներ,
  • սոցիալական բացառման ենթարկված այլ երիտասարդներ,
  • աշխարհագրական և ենթակառուցվածքային դժվարություններ ունեցող բնակավայրերի երիտասարդներ,
  • բնապահպանական, տեխնոլոգիական և այլ աղետների ազդակիր համայնքների երիտասարդներ։

Այս ցուցակը սպառիչ չէ։ Սակավ հնարավորություն ունեցող երիտասարդների խմբերի համապարփակ ցանկը, յուրաքանչյուր խմբի և նրանց հետ աշխատելու առանձնահատկությունները հավելյալ հետազոտության ու համաձայնեցման կարիք ունեն։ Դրա հիման վրա երիտասարդական պետական քաղաքականության ռազմավարության գործողությունների ծրագրում 2021 թվականին նախատեսված է սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդներին ներառելու և ինտեգրելու մեթոդական ուղեցույցի մշակման գործընթացներում։

 Երիտասարդական քաղաքականության ինստիտուցիոնալ համակարգումը 

ՀՀ երիտասարդական պետական քաղաքականության ռազմավարության իրականացման և գնահատման ինստիտուցիոնալ հենքը կազմված է հետևյալ կառույցներից`

  1. ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարություն՝ որպես ոլորտային գերատեսչություն, պատասխանատու է սույն Ռազմավարության մշակման, իրականացման և գնահատման աշխատանքների համակարգման համար,
  2. այլ պատասխանատու գերատեսչություններ, ներառյալ` ԱՍՀՆ, ԷՆ, ԱՆ, ՊՆ, ՏԿԵՆ, ԲՏԱՆ, ԱԻՆ, ՍԳԳՀԳ, Զբաղվածության պետական գործակալություն, ՀՀ ՏԿԵՆ Միգրացիոն ծառայություն և այլն,
  3. երիտասարդական պետական քաղաքականության ռազմավարության իրականացմանն ու, առհասարակ, երիտասարդական ոլորտում պետական քաղաքականության մշակմանն ու իրականացմանն աջակցող պետական փորձագիտական կառույց, որը պատասխանատու կլինի երիտասարդական ծրագրերի որակի, շարունակականության, կայունության ապահովման, ինչպես նաև երիտասարդական պետական ծրագրերի փորձագիտական աջակցության տրամադրման համար՝ ապահովելով տեղեկացված և փաստահենք որոշումների կայացման գործընթաց,
  4. ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարին կից երիտասարդական պետական քաղաքականության ռազմավարության իրականացման աշխատանքները համակարգող աշխատանքային խումբ, որը պետք է կազմված լինի Ռազմավարության գործողությունների իրականացման համար պատասխանատու և համակատարող պետական, ինչպես նաև քաղաքացիական հասարակության կառույցների ներկայացուցիչներից։ Նման աշխատանքային խմբի ստեղծման նպատակն է նպաստել Ռազմավարության իրականացման աշխատանքների համակարգմանը, ապահովել երիտասարդական քաղաքականության ոլորտում միջգերատեսչական համագործակցությունը, ՔՀԿ–ների, մասնավոր ոլորտի և միջազգային տարբեր գործընկերների կողմից իրականացվող ծրագրերի համադրումը պետական քաղաքականությանն ու ծրագրերին, ինչպես նաև անհրաժեշտության դեպքում ապահովել Ռազմավարության հնարավոր վերանայումները ընթացիկ մարտահրավերների և նոր հնարավորությունների պարագայում: Աշխատանքային խումբը համապատասխանաբար կաջակցի ՀՀ ԿԳՄՍՆ–ին՝ որպես երիտասարդական քաղաքականության պատասխանատու պետական լիազոր մարմին սույն Ռազմավարությամբ սահմանված ռազմավարական թիրախներին հասնելուն միտված ամենամյա գործողությունների ծրագրիի մշակման աշխատանքներում,
  5. երիտասարդական ՔՀԿ-ների անձրևանոց կառույց կամ ցանց, որը ձևավորվում է անկախ, գործում է ինքնակառավարման սկզբունքով և ապահովում է երիտասարդական ՔՀԿ-ների մասնակցությունը երիտասարդներին առնչվող քաղաքականությունների մշակման և իրականացման գործընթացներում։

Ի հավելումն նշվածին՝ երիտասարդական ոլորտի դերակատարների համագործակցության միջոցով կիրականացվի ամենամյա միջոցառում` Երիտասարդական ֆորում, որը մի կողմից կծառայի որպես երիտասարդական ՔՀԿ-ների, քաղաքականություն մշակողների և զարգացման այլ գործընկերների երկխոսության հարթակ, մյուս կողմից կհանդիսանա ուղղակի ժողովրդավարության մեխանիզմ և ձևաչափ՝ ապահովելու երիտասարդների ուղղակի, ոչ միջնորդավորված մասնակցությունը որոշումների կայացման գործընթացին:

 Ռազմավարության կառուցվածքը

Հայաստանի Հանրապետությունում տեղի ունեցող սոցիալ-տնտեսական, քաղաքական գործընթացները նոր մարտահրավերներ են նետում հասարակությանը, որոնց հաղթահարումը կարող է իրականացնել իր երկրի ապագայով մտահոգված, իրավագիտակից, պետականակիր, քաղաքացիական բարձր գիտակցություն ունեցող, կրթված, մրցունակ, ֆիզիկապես ու հոգեպես առողջ և սոցիալապես պատասխանատու երիտասարդությունը:

ՀՀ երիտասարդական պետական քաղաքականության ռազմավարությունը կազմված է վեց ընդհանուր նպատակներից, յուրաքանչյուր ընդհանուր նպատակ բաղկացած է մասնավոր նպատակներից: Հնգամյա գործողությունների պլանը 2021-2025 թվականների համար ներկայացված է որպես ռազմավարության հավելված (կցված է որպես ՀԱՎԵԼՎԱԾ 1):

Ռազմավարությամբ առաջադրված տեսլականին միտված քայլերը առաջիկա հինգ տարիների համար ամփոփված են ընդհանուր և մասնավոր նպատակներում, որոնք զուգորդվում են համապատասխան գործողությունների ծրագրով։ Սահմանվում են վեց ընդհանուր նպատակները, որոնց սահմանման և խմբավորման հիմքում դրված են մի շարք սկզբունքներ, այդ թվում երիտասարդների և ընդհանուր երիտասարդական ոլորտի կարիքների և հնարավորությունների խմբավորման սկզբունքը՝ իրավունքի իրացման տրամաբանությամբ: Յուրաքանչյուր մասնավոր նպատակին հասնելու համար նախագծված են միմյանց հետ փոխկապակցված գործողությունները, դրանց իրականացումից ակնկալվող արդյունքները, ժամանակացույցը, անհրաժեշտ ռեսուրսները, իրականացման պատասխանատուները և համագործակից կառույցները։

 

Ընդհանուր նպատակ 1. Երիտասարդական քաղաքականության ինստիտուցիոնալ համակարգում  և զարգացում

Համակարգել և զարգացնել երիտասարդական ոլորտը՝ որպես երիտասարդների զարգացման և ներգրավման էկոհամակարգ

 

Այս ընդհանուր նպատակին հասնելու համար սահմանված են հետևյալ մասնավոր նպատակները`

  • Մասնավոր նպատակ 1.1. Իրականացնել տեղեկացված, փաստարկված և փաստահենք որոշումների կայացում՝ երիտասարդական քաղաքականության ոլորտում թափանցիկության, մասնակցայնության և լավ կառավարման (good governance) սկզբունքներին համապատասխան՝ ոլորտի բոլոր դերակատարների հետ արդյունավետ համագործակցությամբ՝ ծրագրերի համադրման և առավելագույն սիներգետիկ ազդեցության համար
  • Մասնավոր նպատակ 1.2 Խթանել երիտասարդության ոլորտի զարգացումը և ներդնել սոցիալական նորարարության մոդելներ՝ ուղղված երիտասարդներին մատուցվող ծառայությունների որակի, ներառման և ազդեցության բարձրացմանը
  • Մասնավոր նպատակ 1.3 Ապահովել սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդների առավելագույն ներառումը Ռազմավարության բոլոր գործողություններում

 

Այս նպատակին հասնելու համար պլանավորվում է`

  • ստեղծել երիտասարդական ոլորտում պետական քաղաքականության մշակմանն ու իրականացմանն աջակցող պետական փորձագիտական կառույց, որը պատասխանատու կլինի երիտասարդական ծրագրերի որակի, շարունակականության, կայունության ապահովման, ինչպես նաև երիտասարդական պետական ծրագրերի փորձագիտական աջակցության տրամադրման համար,
  • ստեղծել ՀՀ-ում երիտասարդական կենտրոնների գործունեության մեթոդական ուղեցույցներ, աջակցել նոր երիտասարդական կենտրոնների ստեղծմանը՝ համայնքներում ողջ երկրի տարածքում երիտասարդական քաղաքականության իրականացմանը մարզային երիտասարդության ընդգրկման համար,
  • ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարին կից ձևավորել երիտասարդական պետական քաղաքականության ռազմավարության իրականացման աշխատանքները համակարգող աշխատանքային խումբ՝ կազմված Ռազմավարության գործողությունների իրականացման համար պատասխանատու և համակատարող պետական, ինչպես նաև քաղաքացիական հասարակության կառույցների ներկայացուցիչներից,
  • ստեղծել և/կամ զարգացնել երիտասարդության հետ անմիջական (չմիջնորդավորված) երկկողմանի հաղորդակցության մեխանիզմներ, ներառյալ՝ erit.am հարթակը,
  • ստեղծել երիտասարդական աշխատողների և երիտասարդական կառույցների հետ շարունակական երկխոսության և համակարգման մեխանիզմներ և ձևաչափեր,
  • բարելավել Ռազմավարության շրջանակներում իրականացվող ծրագրերի մշակման, իրականացման, մշտադիտարկման և գնահատման գործընթացները,
  • ներդնել «100 գաղափար Հայաստանի Հանրապետության համար» նախաձեռնության իրականացման նորարար մոտեցումներ (զորօրինակ՝ սոցիալական նորարարականության մոդելը, հեքեթոնի մեթոդը և այլն),
  • ուսումնասիրել և մշակել մեթոդական ուղեցույց սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդների՝ տարատեսակ ծրագրերում ներգրավման համար,
  • մշակել և ներդնել Ռազմավարության և դրա շրջանակներում իրականացվող ծրագրերի մոնիտորինգի և գնահատման գործուն մեթոդաբանություն,
  • իրականացնել Ռազմավարության տարեկան գնահատում,
  • շարունակաբար զարգացնել երիտասարդական քաղաքականության պատասխանատու պետական լիազոր մարմնի և ներգրավված այլ կառույցների կարողությունները,
  • ապահովել երիտասարդական ոլորտի փաստարկային հենքի շարունակական թարմացումը։

 

 Ընդհանուր նպատակ 2 Ակտիվ քաղաքացիություն

Աջակցել երիտասարդներին՝ ճանաչելու և իրացնելու իրենց իրավունքները և պարտականությունները՝ որպես հասարակության ակտիվ քաղաքացիներ

 

Այս ընդհանուր նպատակին հասնելու համար սահմանված են հետևյալ մասնավոր նպատակները`

  • Մասնավոր նպատակ 2.1. Զարգացնել երիտասարդների կարողությունները՝ որպես հասարակության հայրենաճանաչ, իրավագիտակից, ներգրավված, պահանջատեր և պատասխանատու անդամ
  • Մասնավոր նպատակ 2.2. Զարգացնել երիտասարդության մասնակցության մեխանիզմները ազգային մակարդակում
  • Մասնավոր նպատակ 2.3. Զարգացնել երիտասարդության մասնակցության մեխանիզմները տեղական մակարդակում

 

Այս նպատակին հասնելու համար պլանավորվում է`

  • հայրենաճանաչության, մասնակցության, մեդիագրագիտության, քաղաքացիական պաշտպանության, բնակչության պաշտպանության, իրավագիտակցության և այլ թեմաների շուրջ իրազեկվածության բարձրացում և գիտելիքների խորացում, ինչպես նաև վերաբերմունքի փոփոխություն երիտասարդների շրջանում,
  • կրթական հաստատություններում երիտասարդների ինքնակազմակերպման և մասնակցության մեխանիզմների ստեղծմանն ու գործունեությանն աջակցություն, ինչպես նաև երիտասարդական ոլորտի այլ կառույցների հետ կապերի ամրապնդում,
  • Տեղական մակարդակով որոշումների կայացմանը երիտասարդների ներգրավման հնարավորությունների ընդլայնում,
  • տարեկան երիտասարդական ֆորումի կազմակերպում՝ որպես երիտասարդական քաղաքականության երկխոսության հարթակ,
  • Հայրենաճանաչությանը միտված նախաձեռնությունների (այդ թվում արշավների, գիտաժողովների, օլիմպիադաների և այլն) խթանում՝ այդ թվում նաև Սփյուռքի և Արցախի երիտասարդների ակտիվ ներգրավմամբ,
  • «Տարվա երիտասարդական մայրաքաղաք» մրցույթ-ծրագրի իրականացում,
  • տեղական ինքնակառավարմանը, տեղական մակարդակում երիտասարդների ներգրավման խթանում` մեթոդաբանության մշակման միջոցով, մասնագետների վերապատրաստմամբ, երիտասարդական խորհուրդներին աջակցության տրամադրմամբ և տեղական երիտասարդական քաղաքականությունների մշակման աջակցությամբ։

 Ընդհանուր նպատակ 3. Երիտասարդների տնտեսական մասնակցություն և զբաղվածություն

Ապահովել երիտասարդների տնտեսական մասնակցությունը խթանող միջավայր

 

Այս ընդհանուր նպատակին հասնելու համար սահմանված են հետևյալ մասնավոր նպատակները`

  • Մասնավոր նպատակ 3.1 Խթանել աշխատաշուկայում երիտասարդների մասնակցությունը ֆորմալ և ոչ ֆորմալ զբաղվածության միջոցով
  • Մասնավոր նպատակ 3.2. Աջակցել երիտասարդների ձեռնարկատիրական կարողությունների զարգացմանը և ձեռնարկատիրական նախաձեռնություններին

 

Այս Ընդհանուր նպատակը սերտորեն առնչվում է Զբաղվածության և ՓՄՁ ռազմավարություններին ու ծրագրերին։ Պահելով չկրկնվելու մոտեցումը՝ այս նպատակին հասնելու համար պլանավորվում է`

  • տեղեկատվության տարածում զբաղվածության և ձեռներեցության աջակցության առկա հնարավորությունների վերաբերյալ,
  • համագործակցություն զբաղվածության և ձեռներեցության աջակցության ոլորտներում գործող կառույցների հետ և մեթոդական բազայի մշակում,
  • աշխատանքային իրավունքների, ֆինանսական գրագիտության և մասնագիտական կողմնորոշման վերաբերյալ ուսումնամեթոդական բազայի ստեղծում/համալրում և ներդրում,
  • ձեռներեցների հետ հանդիպումների շարք երիտասարդների համար,
  • ձեռներեցության հմտությունների առցանց ուսուցում,
  • մշակութային և ստեղծարար ոլորտներում երիտասարդների զբաղվածության խթանում:

 Ընդհանուր նպատակ 4 Առողջ և ներառված երիտասարդներ

Խթանել երիտասարդների սոցիալական ներառումը, բարելավել առողջությունը և աջակցել մասնակցությանը նորարարությանը մեջ, մշակութային, սպորտային և գիտական կյանքին

 

Այս ընդհանուր նպատակին հասնելու համար սահմանված են հետևյալ մասնավոր նպատակները`

  • Մասնավոր նպատակ 4.1. Խթանել նորարարության, մշակույթի և գիտության ոլորտներում երիտասարդների ակտիվ ներգրավումը
  • Մասնավոր նպատակ 4.2. Տարածել առողջ ապրելակերպի մշակույթը և բարձրացնել հոգեկան առողջության վերաբերյալ տեղեկատվության մակարդակը
  • Մասնավոր նպատակ 4.3 Ապահովել երիտասարդների սոցիալական ներառումը և կանխարգելել սոցիալական բացառումը

 

Այս նպատակին հասնելու համար պլանավորվում է`

  • նորարարության մեջ,, մշակութային, գիտական և սպորտային կյանքին երիտասարդների ընդգրկվածության խթանում, մարզերում երիտասարդական ժամանցի կազմակերպման հնարվորությունների ընդլայնում,
  • ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի, թմրամոլության, առողջ ապրելակերպի, հոգեկան առողջության վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացում,
  • թրաֆիքինգի կանխարգելման միջոցառումների իրականացում,
  • «Մատչելի բնակարան՝ երիտասարդ ընտանիքներին» պետական նպատակային ծրագրի իրականացում
  • Սակավ հնարավորություններ ունեցող երիտասարդների սոցիալական ներառման համար նպատակային ծրագրերի իրականացում:

 

Ընդհանուր նպատակ 5 Երիտասարդական աշխատանք և կամավորություն

Զարգացնել և ինստիտուցիոնալիզացնել երիտասարդների աջակցության, կամավորության խթանման մեխանիզմները

 

Այս ընդհանուր նպատակին հասնելու համար սահմանված են հետևյալ մասնավոր նպատակները`

  • Մասնավոր նպատակ 5.1. Խթանել երիտասարդական աշխատանքի համակարգային զարգացումը
  • Մասնավոր նպատակ 5.2. Խթանել կամավորության համակարգային զարգացումը և աջակցել երիտասարդական նախաձեռնություններին

 

Այս նպատակին հասնելու համար պլանավորվում է`

  • երիտասարդական աշխատանքի լրացուցիչ կրթական ծրագրի ստեղծում,
  • երիտասարդական աշխատողի վերապատրաստման մեթոդաբանության մշակում և դրա հիման վրա վերապատրաստման դասընթացների կազմակերպում,
  • երիտասարդական կենտրոնների կողմից ծառայությունների մատուցման նորմատիվների, մեթոդաբանության մշակում և ներդրում,
  • երիտասարդական աշխատանքի թվային գործիքների մշակում և տարածում,
  • կամավորության կարգավորման իրավական դաշտի և նրանց հետ աշխատանքի գործիքակազմի մշակում,
  • ոչ ֆորմալ կրթության զարգացում,
  • քաղաքացիական կազմակերպությունների կողմից կամավորների ներգրավման և կառավարման մշակում ու փորձի տարածում,
  • երիտասարդների շրջանում կամավորության և քաղաքացիական նախաձեռնությունների իրականացման խթանում և լուսաբանում։

 

Ընդհանուր նպատակ 6. Ապահովել երիտասարդության ոլորտում միջազգային գործընկերություն բազմակողմ և երկկողմ ձևաչափերով,աջակցել երիտասարդության ոլորտում Արցախի և սփյուռքի հետ գործընկերությանը, ինչպես նաև խրախուսել ՀՀ երիտասարդական ՔՀԿ–ների միջազգային համագործակցությունը

 

Այս ընդհանուր նպատակին հասնելու համար սահմանված են հետևյալ մասնավոր նպատակները`

  • Մասնավոր նպատակ 6.1. Զարգացնել համագործակցությունը եվրասիական և եվրոպական տարածաշրջաններում ինտեգրացիոն գործընթացների և ՀՀ անդամակցությամբ միջազգային միջպետական կազմակերպությունների շրջանակներում
  • Մասնավոր նպատակ 6.2. Զարգացնել երիտասարդության ոլորտում համագործակցությունը գործընկեր երկրների հետ
  • Մասնավոր նպատակ 6.3 Խթանել երկխոսությունը և գործընկերությունը ՀՀ, Արցախի և սփյուռքի երիտասարդների և երիտասարդական կառույցների միջև

 

Այս նպատակին հասնելու համար պլանավորվում է`

  • ապահովել երիտասարդության ոլորտում գործընկերության ընդլայնում և խորացում ԱՊՀ-ի, ԵՄ-ի, ԵԱՏՄ-ի, և այլ տարածաշրջանային գործընկերների միջև Ռազմավարության բոլոր ուղղություններով,
  • զարգացնել երիտասարդության ոլորտում երկկողմանի համագործակցություն ՀՀ-ի և գործընկեր երկրների միջև, այդ թվում առաջնահերթաբար հարևան երկրների՝ մասնավորապես` Վրաստանի Հանրապետության, Իրանի իսլամական հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության միջև,
  • իրականացնել միջազգային պայմանագրերով սահմանված երիտասարդական ծրագրերը, ներառյալ` «100 գաղափար ԱՊՀ-ի համար», «ԱՊՀ երիտասարդական մայրաքաղաք», Հայ-ռուսական ֆորումը և այլ ծրագրերը,
  • խթանել գործընկերությունը ՀՀ-ի և սփյուռքի երիտասարդական կազմակերպությունների միջև։

 

Նպատակների և գործողությունների մանրամասները ներկայացված են Հավելված 1 - Գործողությունների ծրագրում։

 Ռազմավարության ֆինանսավորման աղբյուրները

Ռազմավարության գործողությունները ֆինանսավորվում են ՀՀ պետական բյուջեից 2021 թվականի համար երիտասարդական ծրագրերին հատկացված միջոցներից, հաջորդ տարիների համար կանխատեսվող ֆինանսական միջոցներից, ինչպես նաև գործընկեր կառույցների ռեսուրսներից։ Երկրորդ տարբերակի դեպքում ֆինանսական միջոցները փաստացի կմնան գործընկերների մոտ, բայց գործողությունները կիրականացվեն և ստեղծված արդյունքները կօգտագործվեն համատեղ թե՛ սույն գործընկերոջ, թե՛ ԿԳՄՍ նախարարության ԵՔԼՇԿ վարչության կողմից։

 

Ռազմավարության իրականացման համար անհրաժեշտ ֆինանսական ռեսուրսները՝ ըստ նպատակների, տարիների և ֆինանսավորման աղբյուրների, ներկայացված են Գործողությունների ծրագրի համապատասխան սյունակում:

 Ռազմավարության մոնիթորինգ, գնահատում և հաշվետվողականություն

ՀՀ երիտասարդական պետական քաղաքականության 2021-2025 թթ. ռազմավարության բարեհաջող իրականացման համար անհրաժեշտ է ապահովել ռազմավարության իրականացման որակյալ մոնիթորինգ և գնահատում։

Նախկինում գործող «Երիտասարդական միջոցառումների իրականացման կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի կազմում գործող Երիտասարդական ուսումնասիրությունների ինստիտուտի կողմից իրականացված ՀՀ երիտասարդական քաղաքականության 2013-2017թթ. ռազմավարության գնահատումը բացահայտեց այդ ռազմավարության մեջ չափելիության խնդիր, որն առաջացել էր ռազմավարական նպատակների և խնդիրների մակարդակում ցուցիչների բացակայության պատճառով։ Ցուցանիշների, թիրախների, գնահատման աղբյուրների առկայությունը պահանջվում է նաև ռազմավարությունների մշակման նորմատիվներով և ուղեցույցերով։

ՀՀ երիտասարդական պետական քաղաքականության 2021-2025 թթ. ռազմավարության մեջ այս խնդիրների լուծումը կիրականացվել է հետևյալ գործողությունների միջոցով.

  1. Ռազմավարության շրջանակներում իրականացվող բոլոր ծրագրերի համար մշակել հնարավոր ցուցիչների եռաստիճան (impact, outcome, output) աղյուսակ, որը կլինի պարտադիր բոլոր իրականացվող ծրագրերի համար։ Նման ստանդարտացված մոտեցումը թույլ կտա ընդհանրացնել Ռազմավարության շրջանակներում աջակցություն ստացող բազմաթիվ դրամաշնորհային ծրագրերի արդյունքները ևս, որը նախկինում հնարավոր էր միայն բարդ մետա-վերլուծական մեթոդների կիրառմամբ։

 

  1. Վերը նշված ցուցիչների աղյուսակը պետք է պարտադիր դառնա ՀՀ-ում գործող երիտասարդական հասարակական կազմակերպություններին տրամադրվող դրամաշնորհների հայտերի մշակման և հաշվետվությունների կազմման համար։ Դա իրականացնելու համար անհրաժեշտ է վերանայել այդ դրամաշնորհների տրամադրումը կարգավորող նորմատիվ իրավական ակտերը, դրամաշնորհներին դիմելու ուղեցույցը և, հնարավորության դեպքում, դրամաշնորհների տրամադրման առցանց հարթակը։

 

  1. Հաշվի առնելով վերջին տարիներին ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության և հատկապես երիտասարդական քաղաքականության պատասխանատու վարչության կառուցվածքի և աշխատակազմի փոփոխությունները՝ սույն Ռազմավարությամբ ստեղծվող երիտասարդական քաղաքականության պատասխանատու նոր կառույցների կամ ստորաբաժանումների ստեղծման շրջանակներում անհրաժեշտ է իրականացնել բոլոր աշխատակիցների վերապատրաստում հետևյալ թեմաներով`

ա) որակյալ երիտասարդական ծրագրերի մշակում և իրականացում,

բ) մոնիթորինգ և գնահատում,

գ) ծառայությունների մատուցման տեխնիկական առաջադրանքների կազմում,

դ)առցանց հարթակներում երիտասարդների ներգրավման չափման մեխանիզմներ,

ե) այլ թեմաներ` ըստ աշխատակցի պարտականության։

Վերապատրաստումները թույլ կտան երիտասարդական քաղաքականության պատասխանատուներին իրականացնել Ռազմավարության գործողություններն իրականացնողների աշխատանքի վերահսկողություն և տրամադրել որակյալ աջակցություն։

 

  1. Ռազմավարության մոնիթորինգը պետք է վերլուծի Ռազմավարության գործողությունների իրականացման ընթացքը և անմիջական արդյունքներին հասնելու աստիճանը` ըստ նախապես սահմանված ցուցիչների։ Ռազմավարության մոնիթորինգը պետք է իրականացվի ԵՔԼՇԿ վարչության, համապատասխան հանձնաժողովների, ինչպես նաև արտաքին կազմակերպության կողմից։ Մոնիթորինգ իրականացնելու համար հնարավոր է մշտադիտարկել Ռազմավարության շրջանակներում իրականացվող միջոցառումները՝ տեղում այցելությունների  կազմակերպման միջոցով, ուսումնասիրել մշակված նյութերը, հետևել հանրայնորեն տարածված տեղեկությանը, ուսումնասիրել ծրագրերն իրականացնող կառույցների հաշվետվությունները, օգտագործել հարցումներ, հարցազրույցներ և տվյալների հավաքագրման այլ գործիքներ շահառուներից տեղեկություն ստանալու համար։

 Ռազմավարության գնահատման համար առաջարկվում է իրականացնել արտաքին գնահատում յուրաքանչյուր երկու տարին մեկ անգամ։ Գնահատումը պետք է չափի Ռազմավարության ընդհանուր և մասնավոր նպատակների իրականացման աստիճանը, տրամադրի Ռազմավարության բարելավման առաջարկներ։ Գնահատման համար հնարավոր է օգտագործել ինչպես երկրորդային տվյալներ, օրինակ` Ռազմավարության մոնիթորինգի հաշվետվությունները, իրականացված ծրագրերի հաշվետվությունները, այնպես էլ հավաքագրել առաջնային տվյալներ, օրինակ` ֆոկուս խմբային քննարկումներ, առցանց և առերես հարցումներ, հարցազրույցներ և այլն։ Սույն գնահատումները կհավելեն երիտասարդական քաղաքականության փաստային հենքը։      

 Մոնիթորինգի և գնահատման արդյունքները պետք է օգտագործվեն երիտասարդական քաղաքականության որոշում կայացնողների կողմից՝ իրագործման ընթացքի փոփոխման, նոր հիմնախնդիրների կանխարգելման կամ անդրադարձի համար։

 ՀՀ երիտասարդական պետական քաղաքականության ռազմավարության գնահատման արդյունքները պետք է հասանելի լինեն հանրությանը։ Երիտասարդական ոլորտի դերակատարների հետ քննարկումը կօգնի վավերացնել գնահատման արդյունքները և կապահովի Ռազմավարության իրականացման թափանցիկությունը։

 

  • Քննարկվել է

    19.05.2021 - 03.06.2021

  • Տեսակ

    Ծրագիր

  • Ոլորտ

    Սպորտ և երիտասարդություն

  • Նախարարություն

    Կրթության, գիտության,մշակույթի և սպորտի նախարարություն

Ուղարկել նամակ նախագծի հեղինակին

Ձեր ուղարկած առաջարկը կտեղադրվի կայքում 10 աշխ. օրվա ընթացքում

Չեղարկել

Դիտումներ` 4142

Տպել

Առաջարկներ`

Երիտասարդական ակումբների դաշնություն

03.06.2021

Երիտասարդական ակումբը շատ կարևոր է երիտասարդական ոլորտի զարգացման համար՝ որպես երիտասարդական նախաձեռնությունների աջակցման տարատեսակ: Երիտասարդական ակումբը բաց երիտասարդական աշխատանքի իրականացման գրավականն է, որ որևէ նախապայման ու սահմանափակում չի ենթադրում երիտասարդի համար: Առաջարկում ենք Ռազմավարության մեջ սահմանել Երիտասարդական ակումբը և նախատեսել Հայաստանում երիտասարդական ակումբային շարժման զարգացման մեխանիզմներ։

Երիտասարդական ակումբների դաշնություն

03.06.2021

Ռազմավարության մեջ ամրագրել երիտասարդների ձեռնարկատիրական և սոցիալական ձեռներեցության աջակցության կարևորության մասին դրույթներ։

Երիտասարդական ակումբների դաշնություն

03.06.2021

Հայտնի է, որ գյուղաբնակ երիտասարդները ունեն սակավ հնարավորություններ, լավ կլինի այդ խմբերի համար հատուկ առաջնահերթություններ սահմանվեն, ամրագրվի Ռազմավարության մեջ։ Գյուղաբնակ երիտասարդությանը ուշադրության կենտրոնում պահելը պետք է ամրագրված լինի Ռազմավարության մեջ։ Առաջարկում ենք նաև Ռազմավարության մեջ ներառել դրույթներ երիտասարդների՝ ագրարային ոլորտում գործունեության խրախուսման ուղղությամբ։

Տեսնել ավելին